下册 7.3 微分方程的验证及变量替换 第3题

数学分析早年真题

📝 题目

3.证明下列结论. (1)设函数 $u=f(z)$ ,其中 $z$ 由方程 $z=x+y \varphi(z)$ 确定,$f, \varphi$ 为可微函数.证明:$\displaystyle \frac{\partial u}{\partial y}=\varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}$ . (2)设函数 $u=u(x, y)$ 由方程 $u=y+x \varphi(u)$ 确定,证明 $\displaystyle \frac{\partial^{2} u}{\partial x^{2}}=\frac{\partial}{\partial y}\left(\varphi^{2}(u) \frac{\partial u}{\partial y}\right)$ . (3)设函数 $u=f(z), z$ 由方程 $z=x+y \varphi(z)$ 确定,$f(z), \varphi(z)$ 任 意 阶 可 微。试 证 明: $\displaystyle \frac{\partial^{n} u}{\partial y^{n}}=\frac{\partial^{n-1}}{\partial x^{n-1}}\left(\varphi^{n}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right)$ 。

💡 答案解析

\section*{解题过程:} (1)对方程 $z=x+y \varphi(z)$ 两边求微分得 $$ \mathrm{d} z=\mathrm{d} x+\varphi(z) \mathrm{d} y+y \varphi^{\prime}(z) \mathrm{d} z . $$ 于是 $$ z_{x}=\frac{1}{1-y \varphi^{\prime}}, z_{y}=\frac{\varphi}{1-y \varphi^{\prime}}, z_{y}=\frac{\varphi}{1-y \varphi^{\prime}}=\varphi z_{x} . $$ 所以 $$ u_{x}=f^{\prime}(z) z_{x}=f^{\prime}(z) \frac{-1}{1-y \varphi^{\prime}}, u_{y}=f^{\prime}(z) z_{y}=f^{\prime}(z) \frac{\varphi}{1-y \varphi^{\prime}} . $$ 故 $\displaystyle \frac{\partial u}{\partial y}=\varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}$ . (2)由 $u_{x}=\varphi+x \varphi^{\prime} u_{x}$ 有 $\displaystyle u_{x}=\frac{\varphi}{1-x \varphi^{\prime}}$ .由 $u_{y}=1+x \varphi^{\prime} u_{y}$ 有 $\displaystyle u_{y}=\frac{1}{1-x \varphi^{\prime}}$ ,所以 $$ \begin{aligned} & u_{x x}=\frac{\varphi^{\prime} u_{x}\left(1-x \varphi^{\prime}\right)-\varphi\left(-\varphi^{\prime}-x \varphi^{\prime \prime} u_{x}\right)}{\left(1-x \varphi^{\prime}\right)^{2}}=\frac{1}{\left(1-x \varphi^{\prime}\right)^{2}}\left(2 \varphi \varphi^{\prime}+\frac{x \varphi^{2} \varphi^{\prime \prime}}{1-x \varphi^{\prime}}\right) . \\ & \frac{\partial}{\partial y}\left(\varphi^{2}(u) u_{y}\right)=\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\varphi^{2}}{1-x \varphi^{\prime}}\right)=\frac{2 \varphi \varphi^{\prime} u_{y}\left(1-x \varphi^{\prime}\right)-\varphi^{2}\left(-x \varphi^{\prime \prime} u_{y}\right)}{\left(1-x \varphi^{\prime}\right)^{2}}=\frac{1}{\left(1-x \varphi^{\prime}\right)^{2}}\left(2 \varphi \varphi^{\prime}+\frac{x \varphi^{2} \varphi^{\prime \prime}}{1-x \varphi^{\prime}}\right) . \end{aligned} $$ 所以 $\displaystyle \frac{\partial^{2} u}{\partial x^{2}}=\frac{\partial}{\partial y}\left(\varphi^{2}(u) \frac{\partial u}{\partial y}\right)$ . (3)对方程 $z=x+y \varphi(z)$ 求微分得 $$ \mathrm{d} z=\mathrm{d} x+\varphi(z) \mathrm{d} y+y \varphi^{\prime}(z) \mathrm{d} z . $$ 于是 $$ z_{x}=\frac{1}{1-y \varphi^{\prime}}, z_{y}=\frac{\varphi}{1-y \varphi^{\prime}}, z_{y}=\frac{\varphi}{1-y \varphi^{\prime}}=\varphi z_{x} . $$ 所以 $$ u_{x}=f^{\prime}(z) z_{x}=f^{\prime}(z) \frac{1}{1-y \varphi^{\prime}}, u_{y}=f^{\prime}(z) z_{y}=f^{\prime}(z) \frac{\varphi}{1-y \varphi^{\prime}} . $$ 于是 $\displaystyle \frac{\partial u}{\partial y}=\varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}$ . 假设 $n=k-1$ 时成立 $\displaystyle \frac{\partial^{k-1} u}{\partial y^{k-1}}=\frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left(\varphi^{k-1}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right)$ .下证:当 $n=k$ 时,$\displaystyle \frac{\partial^{k} u}{\partial y^{k}}=\frac{\partial^{k-1}}{\partial x^{k-1}}\left(\varphi^{k}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right)$ 成立. $$ \begin{aligned} \frac{\partial^{k} u}{\partial y^{k}} & =\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial^{k-1} u}{\partial y^{k-1}}\right)=\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left(\varphi^{k-1}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right)\right)=\frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2} \partial y}\left(\varphi^{k-1}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right) \\ & =\frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left[(k-1) \varphi^{k-2}(z) \varphi^{\prime}(z) \frac{\partial z}{\partial y} \frac{\partial u}{\partial x}+\varphi^{k-1}(z) \frac{\partial^{2} u}{\partial x \partial y}\right] . \end{aligned} $$ 由 $\displaystyle \frac{\partial u}{\partial y}=\varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}$ 知 $$ \frac{\partial^{k-1}}{\partial x^{k-1}}\left(\varphi^{k}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right)=\frac{\partial^{k-1}}{\partial x^{k-1}}\left(\varphi^{k-1}(z) \frac{\partial u}{\partial y}\right)=\frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left[(k-1) \varphi^{k-2}(z) \varphi^{\prime}(z) \frac{\partial z}{\partial x} \frac{\partial u}{\partial y}+\varphi^{k-1}(z) \frac{\partial^{2} u}{\partial x \partial y}\right] . $$ 因 $\displaystyle z_{y}=\frac{\varphi}{1-y \varphi^{\prime}}=\varphi z_{x}$ 及 $\displaystyle \frac{\partial u}{\partial y}=\varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}$ 得 $\displaystyle z_{y} \frac{\partial u}{\partial x}=z_{x} \varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}=z_{x} \frac{\partial u}{\partial y}$ 。于是 $\displaystyle \frac{\partial^{k} u}{\partial y^{k}}=\frac{\partial^{k-1}}{\partial x^{k-1}}\left(\varphi^{k}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right)$ . 由数学归纳法得证。

📋 详细解题步骤

步骤 1/6
目标:证明(1):求偏导关系
对方程 $z=x+y\varphi(z)$ 两边求全微分: $$\mathrm{d}z = \mathrm{d}x + \varphi(z)\mathrm{d}y + y\varphi'(z)\mathrm{d}z.$$ 整理得 $(1 - y\varphi'(z))\mathrm{d}z = \mathrm{d}x + \varphi(z)\mathrm{d}y$,所以 $$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{1}{1 - y\varphi'(z)}, \quad \frac{\partial z}{\partial y} = \frac{\varphi(z)}{1 - y\varphi'(z)}.$$ 因此 $\frac{\partial z}{\partial y} = \varphi(z) \frac{\partial z}{\partial x}$。 由 $u = f(z)$ 得 $$\frac{\partial u}{\partial x} = f'(z)\frac{\partial z}{\partial x}, \quad \frac{\partial u}{\partial y} = f'(z)\frac{\partial z}{\partial y}.$$ 代入即得 $\frac{\partial u}{\partial y} = \varphi(z)\frac{\partial u}{\partial x}$。
公式:$\frac{\partial z}{\partial y} = \varphi(z) \frac{\partial z}{\partial x}$
提示:注意隐函数求导时,$\varphi(z)$ 是 $z$ 的函数,求偏导时需考虑链式法则。
步骤 2/6
目标:证明(2):求二阶偏导
由 $u = y + x\varphi(u)$ 两边对 $x$ 求偏导:$u_x = \varphi(u) + x\varphi'(u)u_x$,解得 $u_x = \frac{\varphi(u)}{1 - x\varphi'(u)}$。 对 $y$ 求偏导:$u_y = 1 + x\varphi'(u)u_y$,解得 $u_y = \frac{1}{1 - x\varphi'(u)}$。 计算 $u_{xx}$: $$u_{xx} = \frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{\varphi}{1 - x\varphi'}\right) = \frac{\varphi' u_x (1 - x\varphi') - \varphi(-\varphi' - x\varphi'' u_x)}{(1 - x\varphi')^2} = \frac{2\varphi\varphi' + \frac{x\varphi^2\varphi''}{1 - x\varphi'}}{(1 - x\varphi')^2}.$$ 计算 $\frac{\partial}{\partial y}\left(\varphi^2(u) u_y\right)$: $$\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\varphi^2}{1 - x\varphi'}\right) = \frac{2\varphi\varphi' u_y (1 - x\varphi') - \varphi^2(-x\varphi'' u_y)}{(1 - x\varphi')^2} = \frac{2\varphi\varphi' + \frac{x\varphi^2\varphi''}{1 - x\varphi'}}{(1 - x\varphi')^2}.$$ 两者相等,故结论成立。
公式:$u_x = \frac{\varphi}{1 - x\varphi'}, u_y = \frac{1}{1 - x\varphi'}$
提示:计算 $u_{xx}$ 时注意 $\varphi$ 是 $u$ 的函数,$\varphi'$ 对 $x$ 求导需用链式法则。
步骤 3/6
目标:证明(3):归纳基础
由(1)已证 $\frac{\partial u}{\partial y} = \varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}$,即 $n=1$ 时结论成立。
公式:$\frac{\partial u}{\partial y} = \varphi(z) \frac{\partial u}{\partial x}$
提示:注意 $n=1$ 时 $\frac{\partial^{n-1}}{\partial x^{n-1}}$ 理解为恒等算子。
步骤 4/6
目标:证明(3):归纳假设
假设 $n=k-1$ 时结论成立,即 $$\frac{\partial^{k-1} u}{\partial y^{k-1}} = \frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left(\varphi^{k-1}(z) \frac{\partial u}{\partial x}\right).$$
提示:归纳假设是证明的关键,需正确写出形式。
步骤 5/6
目标:证明(3):归纳步骤推导
对 $n=k$,有 $$\frac{\partial^{k} u}{\partial y^{k}} = \frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial^{k-1} u}{\partial y^{k-1}}\right) = \frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left(\varphi^{k-1} \frac{\partial u}{\partial x}\right)\right) = \frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left(\frac{\partial}{\partial y}\left(\varphi^{k-1} \frac{\partial u}{\partial x}\right)\right).$$ 计算内层偏导: $$\frac{\partial}{\partial y}\left(\varphi^{k-1} \frac{\partial u}{\partial x}\right) = (k-1)\varphi^{k-2}\varphi' \frac{\partial z}{\partial y} \frac{\partial u}{\partial x} + \varphi^{k-1} \frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y}.$$ 另一方面,考虑 $\frac{\partial^{k-1}}{\partial x^{k-1}}\left(\varphi^{k} \frac{\partial u}{\partial x}\right)$: $$\frac{\partial^{k-1}}{\partial x^{k-1}}\left(\varphi^{k} \frac{\partial u}{\partial x}\right) = \frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left(\frac{\partial}{\partial x}\left(\varphi^{k} \frac{\partial u}{\partial x}\right)\right) = \frac{\partial^{k-2}}{\partial x^{k-2}}\left(k\varphi^{k-1}\varphi' \frac{\partial z}{\partial x} \frac{\partial u}{\partial x} + \varphi^{k} \frac{\partial^2 u}{\partial x^2}\right).$$ 由(1)知 $\frac{\partial u}{\partial y} = \varphi \frac{\partial u}{\partial x}$,且 $\frac{\partial z}{\partial y} = \varphi \frac{\partial z}{\partial x}$,可推出 $\frac{\partial z}{\partial y} \frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial z}{\partial x} \frac{\partial u}{\partial y}$。利用此关系,并注意到 $\frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y} = \frac{\partial}{\partial x}\left(\varphi \frac{\partial u}{\partial x}\right) = \varphi' \frac{\partial z}{\partial x} \frac{\partial u}{\partial x} + \varphi \frac{\partial^2 u}{\partial x^2}$,代入可得两式相等。因此 $\frac{\partial^{k} u}{\partial y^{k}} = \frac{\partial^{k-1}}{\partial x^{k-1}}\left(\varphi^{k} \frac{\partial u}{\partial x}\right)$。
公式:$\frac{\partial z}{\partial y} = \varphi \frac{\partial z}{\partial x}$ 和 $\frac{\partial u}{\partial y} = \varphi \frac{\partial u}{\partial x}$
提示:注意 $\frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y}$ 的计算需利用(1)的结果,并注意混合偏导次序。
步骤 6/6
目标:证明(3):归纳完成
由数学归纳法,对任意正整数 $n$,结论成立。
提示:归纳步骤中需验证 $n=k$ 时等式成立,确保推导无误。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。