方企勤 第七章 典型综合题分析 第28题

教材习题

📝 题目

例 28 设 $f\left( {x,y}\right)$ 在 ${x}^{2} + {y}^{2} < 1$ 上二次连续可微,且满足

$$ \frac{{\partial }^{2}f}{\partial {x}^{2}} + \frac{{\partial }^{2}f}{\partial {y}^{2}} = {\mathrm{e}}^{-\left( {{x}^{2} + {y}^{2}}\right) }. $$

💡 答案解析

证明:

$$ {\iint }_{{x}^{2} + {y}^{2} < 1}\left( {x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y = \frac{\pi }{2\mathrm{e}}. $$

证法 1 令 $x = r\cos \theta ,y = r\sin \theta$ ,则 $\frac{\partial f}{\partial r} = \frac{\partial f}{\partial x}\cos \theta + \frac{\partial f}{\partial y}\sin \theta$ ,因此 $r\frac{\partial f}{\partial r} = x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}$ ,所以

$$ {\iint }_{{x}^{2} + {y}^{2} < 1}\left( {x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y = {\int }_{0}^{1}\mathrm{\;d}r{\int }_{0}^{2\pi }r\frac{\partial f}{\partial r} \cdot r\mathrm{\;d}\theta . \tag{7.50} $$

再由格林公式有

$$ {\int }_{0}^{2\pi }\frac{\partial f}{\partial r}r\mathrm{\;d}\theta = {\int }_{{x}^{2} + {y}^{2} = {r}^{2}}\frac{\partial f}{\partial n}\mathrm{\;d}s $$

$$ = {\iint }_{{x}^{2} + {y}^{2} \leq {r}^{2}}\left( {\frac{{\partial }^{2}f}{\partial {x}^{2}} + \frac{{\partial }^{2}f}{\partial {y}^{2}}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y = {\iint }_{{x}^{2} + {y}^{2} \leq {r}^{2}}{\mathrm{e}}^{-\left( {{x}^{2} + {y}^{2}}\right) }\mathrm{d}x\mathrm{\;d}y $$

$$ = {\int }_{0}^{2\pi }\mathrm{d}\theta {\int }_{0}^{r}t{\mathrm{e}}^{-{t}^{2}}\mathrm{\;d}t = \pi \left( {1 - {\mathrm{e}}^{-{r}^{2}}}\right) \;\left( {0 < r < 1}\right) . $$

把所得结果代入 (7.50) 式, 我们得到

$$ {\iint }_{{x}^{2} + {y}^{2} < 1}\left( {x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y = {\int }_{0}^{1}\pi \left( {1 - {\mathrm{e}}^{-{r}^{2}}}\right) r\mathrm{\;d}r $$

$$ = \frac{\pi }{2} + \frac{\pi }{2}\left( {{\mathrm{e}}^{-1} - 1}\right) = \frac{\pi }{2\mathrm{e}}. $$

证法 2 利用广义格林公式

$$ {\int }_{{c}_{r}}v\frac{\partial u}{\partial n}\mathrm{\;d}s = {\iint }_{{\Delta }_{r}}\left( {\frac{\partial u}{\partial x}\frac{\partial v}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y}\frac{\partial v}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y + {\iint }_{{\Delta }_{r}}v\left( {\frac{{\partial }^{2}u}{\partial {x}^{2}} + \frac{{\partial }^{2}u}{\partial {y}^{2}}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y, $$

其中 ${c}_{r},{\Delta }_{r}$ 分别表示圆周 ${x}^{2} + {y}^{2} = {r}^{2}$ 与圆盘 ${x}^{2} + {y}^{2} \leq {r}^{2}\left( {0 < r < 1}\right)$ .

现在取 $u\left( {x,y}\right) = f\left( {x,y}\right) ,v\left( {x,y}\right) = \frac{1}{2}\left( {{x}^{2} + {y}^{2}}\right)$ ,则

$$ {\iint }_{{\Delta }_{r}}\left( {x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y = \mathop{\lim }\limits_{{r \rightarrow 1}}{\iint }_{{\Delta }_{r}}\left( {x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y $$

$$ = \mathop{\lim }\limits_{{r \rightarrow 1}}\left\lbrack {{\int }_{{c}_{r}}\frac{{x}^{2} + {y}^{2}}{2}\frac{\partial f}{\partial n}\mathrm{\;d}s - {\iint }_{{\Delta }_{r}}\frac{{x}^{2} + {y}^{2}}{2}\left( {\frac{{\partial }^{2}f}{\partial {x}^{2}} + \frac{{\partial }^{2}f}{\partial {y}^{2}}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y}\right\rbrack $$

$$ = \mathop{\lim }\limits_{{r \rightarrow 1}}\left\lbrack {\frac{{r}^{2}}{2}{\int }_{{c}_{r}}\frac{\partial f}{\partial n}\mathrm{\;d}s - {\iint }_{{\Delta }_{r}}\frac{{x}^{2} + {y}^{2}}{2} \cdot {\mathrm{e}}^{-\left( {{x}^{2} + {y}^{2}}\right) }\mathrm{d}x\mathrm{\;d}y}\right\rbrack $$

$$ = \mathop{\lim }\limits_{{r \rightarrow 1}}\left\lbrack {\frac{1}{2}{\iint }_{{\Delta }_{r}}\left( {\frac{{\partial }^{2}f}{\partial {x}^{2}} + \frac{{\partial }^{2}f}{\partial {y}^{2}}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y - {\int }_{0}^{2\pi }\mathrm{d}\theta {\int }_{0}^{1}\frac{{t}^{2}}{2}{\mathrm{e}}^{-{t}^{2}} \cdot t\mathrm{\;d}t}\right\rbrack $$

$$ = \frac{1}{2}{\int }_{0}^{2\pi }\mathrm{d}\theta {\int }_{0}^{1}{\mathrm{e}}^{-{t}^{2}}t\mathrm{\;d}t - {\int }_{0}^{2\pi }\mathrm{d}\theta {\int }_{0}^{1}\frac{{t}^{3}}{2}{\mathrm{e}}^{-{t}^{2}}\mathrm{\;d}t = \frac{\pi }{2\mathrm{e}}. $$

证法 3 由证法 1 看出,若 $f\left( {x,y}\right)$ 是调和函数,即 $\frac{{\partial }^{2}f}{\partial {x}^{2}} + \frac{{\partial }^{2}f}{\partial {y}^{2}} =$ 0,则积分 $\displaystyle{\iint }_{{x}^{2} + {y}^{2} < 1}\left( {x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y = 0$ . 所以证明结果只要找一特解即成. 设要找的解为 $f\left( {x,y}\right) = f\left( \sqrt{{x}^{2} + {y}^{2}}\right) = f\left( r\right)$ ,则

$$ \frac{\partial f}{\partial x} = {f}^{\prime }\left( r\right) \frac{x}{r},\;\frac{{\partial }^{2}f}{\partial {x}^{2}} = {f}^{\prime \prime }\left( r\right) \frac{{x}^{2}}{{r}^{2}} + {f}^{\prime }\left( r\right) \frac{1}{r} - {f}^{\prime }\left( r\right) \frac{{x}^{2}}{{r}^{3}}. $$

同理

$$ \frac{{\partial }^{2}f}{\partial {y}^{2}} = {f}^{\prime \prime }\left( r\right) \frac{{y}^{2}}{{r}^{2}} + {f}^{\prime }\left( r\right) \frac{1}{r} - {f}^{\prime }\left( r\right) \frac{{y}^{2}}{{r}^{3}}. $$

把结果代入 $f$ 满足的方程,得

$$ {f}^{\prime \prime }\left( r\right) + {f}^{\prime }\left( r\right) \frac{1}{r} = {\mathrm{e}}^{-{r}^{2}}\text{ 或 }\;\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}r}\left( {r\frac{\mathrm{d}f}{\mathrm{\;d}r}}\right) = r{\mathrm{e}}^{-{r}^{2}}. $$

积分一次得 $r\frac{\mathrm{d}f}{\mathrm{\;d}r} = - \frac{1}{2}{\mathrm{e}}^{-{r}^{2}} + C$ . 为了保证函数的连续性要求,任意常数 $C$ 必须取 $1/2$ ,即

$$ r\frac{\mathrm{d}f}{\mathrm{\;d}r} = \frac{1}{2}\left( {1 - {\mathrm{e}}^{-{r}^{2}}}\right) . $$

于是

$$ {\iint }_{{x}^{2} + {y}^{2} < 1}\left( {x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y}}\right) \mathrm{d}x\mathrm{\;d}y = {\int }_{0}^{2\pi }\mathrm{d}\theta {\int }_{0}^{1}\frac{1}{2}\left( {1 - {\mathrm{e}}^{-{r}^{2}}}\right) \cdot r\mathrm{\;d}r = \frac{\pi }{2\mathrm{e}}. $$

📋 详细解题步骤

步骤 1/4
目标:将直角坐标积分转化为极坐标形式
令 x = r cosθ, y = r sinθ,则 ∂f/∂r = (∂f/∂x) cosθ + (∂f/∂y) sinθ,因此 r ∂f/∂r = x ∂f/∂x + y ∂f/∂y。积分区域 x²+y²<1 变为 r∈[0,1), θ∈[0,2π),面积元 dxdy = r dr dθ。所以原积分 = ∫₀¹ dr ∫₀²π r (∂f/∂r) r dθ = ∫₀¹ r dr ∫₀²π r (∂f/∂r) dθ。
公式:r ∂f/∂r = x ∂f/∂x + y ∂f/∂y
提示:注意极坐标变换中面积元为 r dr dθ,被积函数中的 r 来自 r ∂f/∂r 中的 r 和面积元中的 r 相乘得到 r²。
步骤 2/4
目标:利用格林公式将线积分转化为二重积分
考虑固定 r,圆周 x²+y²=r² 上的积分 ∫₀²π r (∂f/∂r) dθ。由于 ∂f/∂r 是方向导数,且外法向 n 与径向一致,故 ∂f/∂n = ∂f/∂r。由格林公式(散度定理),∫_{C_r} (∂f/∂n) ds = ∬_{Δ_r} (∂²f/∂x² + ∂²f/∂y²) dxdy,其中 Δ_r 为圆盘 x²+y²≤r²。因此 ∫₀²π r (∂f/∂r) dθ = ∬_{Δ_r} e^{-(x²+y²)} dxdy。
公式:∫_{C_r} (∂f/∂n) ds = ∬_{Δ_r} (∂²f/∂x² + ∂²f/∂y²) dxdy
提示:格林公式将边界上的法向导数积分转化为内部拉普拉斯算子的积分。
步骤 3/4
目标:计算二重积分 ∬_{Δ_r} e^{-(x²+y²)} dxdy
在极坐标下,∬_{Δ_r} e^{-(x²+y²)} dxdy = ∫₀²π dθ ∫₀^r t e^{-t²} dt = 2π * [ -1/2 e^{-t²} ]₀^r = π (1 - e^{-r²})。
公式:∫₀^r t e^{-t²} dt = (1 - e^{-r²})/2
提示:注意积分限:t 从 0 到 r,θ 从 0 到 2π。
步骤 4/4
目标:代入原积分并计算
将结果代入原积分:原积分 = ∫₀¹ r dr * [π (1 - e^{-r²})] = π ∫₀¹ r (1 - e^{-r²}) dr = π [ ∫₀¹ r dr - ∫₀¹ r e^{-r²} dr ] = π [ 1/2 - (1 - e^{-1})/2 ] = π/(2e)。
公式:∫₀¹ r e^{-r²} dr = (1 - e^{-1})/2
提示:计算定积分时注意使用换元 u = r²。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。