同济高数 第11章 第11-7-1题

教材习题

📝 题目

1.试对曲面 $\Sigma: z=x^{2}+y^{2}, x^{2}+y^{2} \leqslant 1, P=y^{2}, Q=x, R=z^{2}$ 验证斯托克斯公式.

💡 答案解析

[AI解答]

[AI解答] 我们验证斯托克斯公式(Stokes' theorem) $$ \oint_{\Gamma} P\,dx + Q\,dy + R\,dz = \iint_{\Sigma} \left( \frac{\partial R}{\partial y} - \frac{\partial Q}{\partial z} \right) dy\,dz + \left( \frac{\partial P}{\partial z} - \frac{\partial R}{\partial x} \right) dz\,dx + \left( \frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y} \right) dx\,dy $$ 其中曲面 $\Sigma: z = x^{2} + y^{2}$,且投影区域 $x^{2}+y^{2} \le 1$,方向取上侧;边界曲线 $\Gamma$ 为 $z=1$ 平面上的圆 $x^{2}+y^{2}=1$,方向与曲面法向成右手系(即从上方看为逆时针方向)。

---

### 第一步:计算曲面积分(右侧)

给定 $$ P = y^{2},\quad Q = x,\quad R = z^{2} $$ 计算旋度分量:

$$ \frac{\partial R}{\partial y} - \frac{\partial Q}{\partial z} = \frac{\partial (z^{2})}{\partial y} - \frac{\partial x}{\partial z} = 0 - 0 = 0 $$ $$ \frac{\partial P}{\partial z} - \frac{\partial R}{\partial x} = \frac{\partial (y^{2})}{\partial z} - \frac{\partial (z^{2})}{\partial x} = 0 - 0 = 0 $$ $$ \frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y} = \frac{\partial x}{\partial x} - \frac{\partial (y^{2})}{\partial y} = 1 - 2y $$

因此曲面积分化为: $$ \iint_{\Sigma} (1 - 2y)\, dx\,dy $$ 曲面方程为 $z = x^{2}+y^{2}$,投影到 $xy$ 平面为圆盘 $D: x^{2}+y^{2} \le 1$,方向向上,故 $dx\,dy$ 前的符号为正。

于是: $$ \iint_{\Sigma} (1 - 2y)\,dx\,dy = \iint_{D} (1 - 2y)\,dx\,dy $$

用极坐标:$x = r\cos\theta,\ y = r\sin\theta$,面积元 $dx\,dy = r\,dr\,d\theta$,积分区域 $0 \le r \le 1,\ 0 \le \theta \le 2\pi$。

$$ \begin{aligned} \iint_{D} (1 - 2y)\,dx\,dy &= \int_{0}^{2\pi} \int_{0}^{1} (1 - 2r\sin\theta)\, r\, dr\, d\theta \\ &= \int_{0}^{2\pi} \int_{0}^{1} (r - 2r^{2}\sin\theta)\, dr\, d\theta \end{aligned} $$

先对 $r$ 积分: $$ \int_{0}^{1} r\, dr = \frac{1}{2},\quad \int_{0}^{1} 2r^{2}\, dr = \frac{2}{3} $$ 所以: $$ \iint_{D} (1-2y)\,dx\,dy = \int_{0}^{2\pi} \left( \frac{1}{2} - \frac{2}{3}\sin\theta \right) d\theta $$ 因为 $\int_{0}^{2\pi} \sin\theta\, d\theta = 0$,所以结果为: $$ \int_{0}^{2\pi} \frac{1}{2} d\theta = \pi $$

因此曲面积分 = $\pi$。

---

### 第二步:计算曲线积分(左侧)

边界曲线 $\Gamma$:$x^{2}+y^{2}=1,\ z=1$,方向为逆时针(从上方看)。

参数化: $$ x = \cos t,\quad y = \sin t,\quad z = 1,\quad t: 0 \to 2\pi $$ 则: $$ dx = -\sin t\, dt,\quad dy = \cos t\, dt,\quad dz = 0 $$

代入: $$ P = y^{2} = \sin^{2}t,\quad Q = x = \cos t,\quad R = z^{2} = 1 $$ 所以: $$ \oint_{\Gamma} P\,dx + Q\,dy + R\,dz = \int_{0}^{2\pi} \left[ \sin^{2}t (-\sin t) + \cos t (\cos t) + 1 \cdot 0 \right] dt $$ 即: $$ \int_{0}^{2\pi} \left( -\sin^{3}t + \cos^{2}t \right) dt $$

计算: $$ \int_{0}^{2\pi} \cos^{2}t\, dt = \pi $$ 而 $\sin^{3}t$ 是奇函数且周期为 $2\pi$,在一个完整周期积分为 0,所以: $$ \int_{0}^{2\pi} -\sin^{3}t\, dt = 0 $$

因此曲线积分 = $\pi$。

---

### 第三步:结论

曲面积分与曲线积分都等于 $\pi$,斯托克斯公式验证成立。

---

**难度评级**:★★☆☆☆ (计算量适中,但概念清晰,属于基本验证题)

📋 详细解题步骤

步骤 1/3
目标:计算曲面积分(右侧)
给定 P=y^2, Q=x, R=z^2,计算旋度分量:∂R/∂y - ∂Q/∂z = 0,∂P/∂z - ∂R/∂x = 0,∂Q/∂x - ∂P/∂y = 1-2y。曲面积分化为 ∬_Σ (1-2y) dxdy。曲面 z=x^2+y^2 投影到 xy 平面为圆盘 D: x^2+y^2≤1,方向向上,故 ∬_Σ (1-2y)dxdy = ∬_D (1-2y)dxdy。用极坐标 x=r cosθ, y=r sinθ,dxdy = r dr dθ,积分区域 0≤r≤1, 0≤θ≤2π。计算得 ∬_D (1-2y)dxdy = ∫_0^{2π} ∫_0^1 (r - 2r^2 sinθ) dr dθ = ∫_0^{2π} (1/2 - (2/3) sinθ) dθ = π。
公式:∬_Σ (∂Q/∂x - ∂P/∂y) dxdy = ∬_D (1-2y) dxdy = π
提示:注意曲面方向与投影面积元符号的关系,上侧为正。
步骤 2/3
目标:计算曲线积分(左侧)
边界曲线 Γ: x^2+y^2=1, z=1,方向逆时针(从上方看)。参数化:x=cos t, y=sin t, z=1, t:0→2π,则 dx=-sin t dt, dy=cos t dt, dz=0。代入 P=y^2=sin^2 t, Q=x=cos t, R=z^2=1,得 ∮_Γ Pdx+Qdy+Rdz = ∫_0^{2π} (-sin^3 t + cos^2 t) dt。计算得 ∫_0^{2π} cos^2 t dt = π,∫_0^{2π} sin^3 t dt = 0,故曲线积分 = π。
公式:∮_Γ Pdx+Qdy+Rdz = ∫_0^{2π} (-sin^3 t + cos^2 t) dt = π
提示:sin^3 t 在完整周期积分为零。
步骤 3/3
目标:比较结果,验证斯托克斯公式
曲面积分和曲线积分都等于 π,因此斯托克斯公式成立。
公式:∮_Γ Pdx+Qdy+Rdz = ∬_Σ (∂R/∂y - ∂Q/∂z)dydz + (∂P/∂z - ∂R/∂x)dzdx + (∂Q/∂x - ∂P/∂y)dxdy = π

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。