新讲 第12章 多元微分学 第1题

教材习题

📝 题目

例 1 考察函数

$$ f\left( {x,y}\right) = \left\{ \begin{array}{ll} {xy}\frac{{x}^{2} - {y}^{2}}{{x}^{2} + {y}^{2}}, & \text{ 如果 }\left( {x,y}\right) \neq \left( {0,0}\right) , \\ 0, & \text{ 如果 }\left( {x,y}\right) = \left( {0,0}\right) . \end{array}\right. $$

我们来比较 ${f}_{xy}\left( {0,0}\right)$ 与 ${f}_{yx}\left( {0,0}\right)$ . 为此,先要做一些计算.

对于 $y \neq 0$ 的情形,要计算 ${f}_{x}\left( {0,y}\right)$ ,可以利用表示式

$$ f\left( {x,y}\right) = {xy}\frac{{x}^{2} - {y}^{2}}{{x}^{2} + {y}^{2}}. $$

将这式对 $x$ 求导,然后再令 $x = 0$ ,就得到

$$ {f}_{x}\left( {0,y}\right) = - y\;\left( {y \neq 0}\right) . $$

为了计算 ${f}_{x}\left( {0,0}\right)$ ,需要直接利用偏导数的定义:

$$ {f}_{x}\left( {0,0}\right) = \mathop{\lim }\limits_{{h \rightarrow 0}}\frac{f\left( {h,0}\right) - f\left( {0,0}\right) }{h} = 0. $$

这样, 我们求得

$$ {f}_{x}\left( {0,y}\right) = \left\{ \begin{array}{ll} - y, & \text{ 如果 }y \neq 0. \\ 0, & \text{ 如果 }y = 0; \end{array}\right. $$

用类似的办法可得

$$ {f}_{y}\left( {x,0}\right) = \left\{ \begin{array}{ll} x, & \text{ 如果 }x \neq 0, \\ 0, & \text{ 如果 }x = 0. \end{array}\right. $$

在此基础上, 可进一步求出:

$$ {f}_{xy}\left( {0,0}\right) = \mathop{\lim }\limits_{{k \rightarrow 0}}\frac{{f}_{x}\left( {0,k}\right) - {f}_{x}\left( {0,0}\right) }{k} = - 1, $$

$$ {f}_{yx}\left( {0,0}\right) = \mathop{\lim }\limits_{{h \rightarrow 0}}\frac{{f}_{y}\left( {h,0}\right) - {f}_{y}\left( {0,0}\right) }{h} = 1. $$

我们看到:

$$ {f}_{xy}\left( {0,0}\right) \neq {f}_{yx}\left( {0,0}\right) . $$

但只要两个二阶混合偏导数都连续, 就不会出现上例中的情形.

定理 1 如果函数 $f\left( {x,y}\right)$ 的两个二阶混合偏导数 ${f}_{xy}\left( {x,y}\right)$ 和 ${f}_{yx}\left( {x,y}\right)$ 在点 $\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right)$ 邻近存在并且在点 $\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right)$ 连续,那么就有

$$ {f}_{xy}\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right) = {f}_{yx}\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right) . $$

💡 答案解析

证明 考察一元函数

$$ \varphi \left( x\right) = f\left( {x,{y}_{0} + k}\right) - f\left( {x,{y}_{0}}\right) $$

$$ \psi \left( y\right) = f\left( {{x}_{0} + h,y}\right) - f\left( {{x}_{0},y}\right) . $$

利用一元函数的有限增量公式可得

$$ \varphi \left( {{x}_{0} + h}\right) - \varphi \left( {x}_{0}\right) = {\varphi }^{\prime }\left( {{x}_{0} + {\theta }_{1}h}\right) h $$

$$ = \left\lbrack {{f}_{x}\left( {{x}_{0} + {\theta }_{1}h,{y}_{0} + k}\right) - {f}_{x}\left( {{x}_{0} + {\theta }_{1}h,{y}_{0}}\right) }\right\rbrack h $$

$$ = {f}_{xy}\left( {{x}_{0} + {\theta }_{1}h,{y}_{0} + {\theta }_{2}k}\right) {hk}, $$

$$ \psi \left( {{y}_{0} + k}\right) - \psi \left( {y}_{0}\right) = {\psi }^{\prime }\left( {{y}_{0} + {\theta }_{3}k}\right) k $$

$$ = \left\lbrack {{f}_{y}\left( {{x}_{0} + h,{y}_{0} + {\theta }_{3}k}\right) - {f}_{y}\left( {{x}_{0},{y}_{0} + {\theta }_{3}k}\right) }\right\rbrack k $$

$$ = {f}_{yx}\left( {{x}_{0} + {\theta }_{4}h,{y}_{0} + {\theta }_{3}k}\right) {hk}, $$

这里

$$ 0 < {\theta }_{1},{\theta }_{2},{\theta }_{3},{\theta }_{4} < 1\text{ . } $$

容易验证

$$ \varphi \left( {{x}_{0} + h}\right) - \varphi \left( {x}_{0}\right) $$

$$ = f\left( {{x}_{0} + h,{y}_{0} + k}\right) - f\left( {{x}_{0} + h,{y}_{0}}\right) $$

$$ - f\left( {{x}_{0},{y}_{0} + k}\right) + f\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right) $$

$$ = f\left( {{x}_{0} + h,{y}_{0} + k}\right) - f\left( {{x}_{0},{y}_{0} + k}\right) $$

$$ - f\left( {{x}_{0} + h,{y}_{0}}\right) + f\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right) $$

$$ = \psi \left( {{y}_{0} + k}\right) - \psi \left( {y}_{0}\right) . $$

由此得到

$$ {f}_{xy}\left( {{x}_{0} + {\theta }_{1}h,{y}_{0} + {\theta }_{2}k}\right) = {f}_{yx}\left( {{x}_{0} + {\theta }_{4}h,{y}_{0} + {\theta }_{3}k}\right) . $$

在上式中,让 $\left( {h,k}\right) \rightarrow \left( {0,0}\right)$ 取极限,利用 ${f}_{xy}\left( {x,y}\right)$ 和 ${f}_{yx}\left( {x,y}\right)$ 在点 $\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right)$ 的连续性,即得到

$$ {f}_{xy}\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right) = {f}_{yx}\left( {{x}_{0},{y}_{0}}\right) . $$

定义 设 $\Omega$ 是 ${\mathbb{R}}^{m}$ 中的开集. 如果函数 $f$ 和它的直到 $r$ 阶的所有偏导数在 $\Omega$ 上都是连续的,那么我们就说函数 $f$ 在开集 $\Omega$ 上是 $r$ 阶连续可微的.

设 $\Omega$ 是 ${\mathbb{R}}^{m}$ 中的开集. 我们约定以

$$ {C}^{r}\left( \Omega \right) $$

表示由所有的在 $\Omega$ 上 $r$ 阶连续可微的函数组成的集合.

定理 2 设 $\Omega$ 是 ${\mathbb{R}}^{m}$ 中的开集, $f \in {C}^{r}\left( \Omega \right)$ ,则函数 $f$ 的 $k$ 阶 $\left( {2 \leq k \leq r}\right)$ 混合偏导数与求导顺序无关.

证明 从定理 1 容易得到

$$ \frac{{\partial }^{k}f\left( x\right) }{\partial {x}_{{i}_{k}}\cdots \partial {x}_{{i}_{p + 1}}\partial {x}_{{i}_{p}}\cdots \partial {x}_{{i}_{1}}} $$

$$ = \frac{{\partial }^{k}f\left( x\right) }{\partial {x}_{{i}_{k}}\cdots \partial {x}_{{i}_{p}}\partial {x}_{{i}_{p + 1}}\cdots \partial {x}_{{i}_{1}}}. $$

通过逐次交换相邻的两个求导运算, 可以证明: 只是求导顺序不同的任何两个 $k$ 阶混合偏导数都相等

$$ \frac{{\partial }^{k}f\left( x\right) }{\partial {x}_{{i}_{k}}\cdots \partial {x}_{{i}_{q}}\cdots \partial {x}_{{i}_{p}}\cdots \partial {x}_{{i}_{1}}} $$

$$ = \frac{{\partial }^{k}f\left( x\right) }{\partial {x}_{{i}_{k}}\cdots \partial {x}_{{i}_{p}}\cdots \partial {x}_{{i}_{q}}\cdots \partial {x}_{{i}_{1}}}. $$

📋 详细解题步骤

步骤 1/9
目标:计算 f_x(0,y) 对于 y≠0
对 f(x,y) = xy(x^2 - y^2)/(x^2 + y^2) 关于 x 求导,然后令 x=0,得到 f_x(0,y) = -y。
公式:f_x(0,y) = -y, y≠0
提示:直接求导后代入 x=0。
步骤 2/9
目标:计算 f_x(0,0)
利用偏导数定义:f_x(0,0) = lim_{h→0} (f(h,0)-f(0,0))/h = 0。
公式:f_x(0,0) = 0
提示:注意 f(h,0)=0。
步骤 3/9
目标:得到 f_x(0,y) 的分段表达式
综合前两步:f_x(0,y) = -y 当 y≠0,f_x(0,0)=0。
公式:f_x(0,y) = { -y, y≠0; 0, y=0 }
步骤 4/9
目标:计算 f_y(x,0) 对于 x≠0
对 f(x,y) 关于 y 求导,然后令 y=0,得到 f_y(x,0) = x。
公式:f_y(x,0) = x, x≠0
提示:对称性。
步骤 5/9
目标:计算 f_y(0,0)
利用定义:f_y(0,0) = lim_{k→0} (f(0,k)-f(0,0))/k = 0。
公式:f_y(0,0) = 0
步骤 6/9
目标:得到 f_y(x,0) 的分段表达式
f_y(x,0) = x 当 x≠0,f_y(0,0)=0。
公式:f_y(x,0) = { x, x≠0; 0, x=0 }
步骤 7/9
目标:计算 f_xy(0,0)
f_xy(0,0) = lim_{k→0} (f_x(0,k)-f_x(0,0))/k = lim_{k→0} (-k-0)/k = -1。
公式:f_xy(0,0) = -1
提示:使用 f_x(0,k) 表达式。
步骤 8/9
目标:计算 f_yx(0,0)
f_yx(0,0) = lim_{h→0} (f_y(h,0)-f_y(0,0))/h = lim_{h→0} (h-0)/h = 1。
公式:f_yx(0,0) = 1
步骤 9/9
目标:比较 f_xy(0,0) 和 f_yx(0,0)
得到 f_xy(0,0) = -1 ≠ 1 = f_yx(0,0)。
公式:f_xy(0,0) ≠ f_yx(0,0)
提示:混合偏导数不相等。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。