方企勤 第七章 典型综合题分析 第9题

教材习题

📝 题目

例 9 求证: $t$ 的方程

$$ \frac{{x}^{2}}{a - t} + \frac{{y}^{2}}{b - t} + \frac{{z}^{2}}{c - t} = 1\;\left( {a > b > c}\right) $$

( 1 )有三个不同实根 ${t}_{1},{t}_{2},{t}_{3}$ ,分别属于区间 $\displaystyle{- \infty < {t}_{1} < c,c < {t}_{2} <}$ $b,b < {t}_{3} < a$ ,其中(x, y, z)不在坐标平面上;

(2)过任意点的三个曲面 ${t}_{i}\left( {x,y,z}\right) =$ 常数 $\left( {i = 1,2,3}\right)$ 互相正交.

💡 答案解析

证 (1) 令 $f\left( t\right) = \frac{{x}^{2}}{a - t} + \frac{{y}^{2}}{b - t} + \frac{{z}^{2}}{c - t} - 1$ ,则

$$ \mathop{\lim }\limits_{{t \rightarrow {a}^{ - }}}f\left( t\right) = \mathop{\lim }\limits_{{t \rightarrow {b}^{ - }}}f\left( t\right) = \mathop{\lim }\limits_{{t \rightarrow {c}^{ - }}}f\left( t\right) = + \infty ; $$

$$ \mathop{\lim }\limits_{{t \rightarrow {b}^{ + }}}f\left( t\right) = \mathop{\lim }\limits_{{t \rightarrow {c}^{ + }}}f\left( t\right) = - \infty ,\;\mathop{\lim }\limits_{{t \rightarrow - \infty }}f\left( t\right) = - 1; $$

$$ {f}^{\prime }\left( t\right) = \frac{{x}^{2}}{{\left( a - t\right) }^{2}} + \frac{{y}^{2}}{{\left( b - t\right) }^{2}} + \frac{{z}^{2}}{{\left( c - t\right) }^{2}} > 0\;\left( {t \neq a,b,c}\right) . $$

由连续函数中间值定理及单调性,存在惟一的 ${t}_{1} \in \left( {-\infty ,c}\right) ,{t}_{2} \in$ $\left( {c,b}\right) ,{t}_{3} \in \left( {b,a}\right)$ ,使得 $f\left( {t}_{1}\right) = 0,f\left( {t}_{2}\right) = 0,f\left( {t}_{3}\right) = 0$ .

(2)根据(1)我们有

$$ \frac{{x}^{2}}{a - {t}_{i}} + \frac{{y}^{2}}{b - {t}_{i}} + \frac{{z}^{2}}{c - {t}_{i}} = 1\;\left( {i = 1,2,3}\right) . \tag{7.24} $$

对 (7.24) 式微分得到

$$ \mathrm{d}{t}_{i} = \frac{{2x}\mathrm{\;d}x}{{T}_{i}\left( {a - {t}_{i}}\right) } + \frac{{2y}\mathrm{\;d}y}{{T}_{i}\left( {b - {t}_{i}}\right) } + \frac{{2z}\mathrm{\;d}z}{{T}_{i}\left( {c - {t}_{i}}\right) }, $$

其中 ${T}_{i}\overset{\text{ 定义 }}{ = } - \left\lbrack {\frac{{x}^{2}}{{\left( a - {t}_{i}\right) }^{2}} + \frac{{y}^{2}}{{\left( b - {t}_{i}\right) }^{2}} + \frac{{z}^{2}}{{\left( c - {t}_{i}\right) }^{2}}}\right\rbrack \left( {i = 1,2,3}\right)$ ,由此推出

$$ \frac{\partial {t}_{i}}{\partial x} = \frac{2x}{{T}_{i}\left( {a - {t}_{i}}\right) },\;\frac{\partial {t}_{i}}{\partial y} = \frac{2y}{{T}_{i}\left( {b - {t}_{i}}\right) }, $$

$$ \frac{\partial {t}_{i}}{\partial z} = \frac{2z}{{T}_{i}\left( {c - {t}_{i}}\right) }\;\left( {i = 1,2,3}\right) . $$

于是当 $i \neq j$ 时,

$$ \frac{\partial {t}_{i}}{\partial x}\frac{\partial {t}_{j}}{\partial x} + \frac{\partial {t}_{i}}{\partial y}\frac{\partial {t}_{j}}{\partial y} + \frac{\partial {t}_{i}}{\partial z}\frac{\partial {t}_{j}}{\partial z} $$

$$ = \frac{4}{{T}_{i}{T}_{j}}\left\lbrack {\frac{{x}^{2}}{\left( {a - {t}_{i}}\right) \left( {a - {t}_{j}}\right) } + \frac{{y}^{2}}{\left( {b - {t}_{i}}\right) \left( {b - {t}_{j}}\right) }}\right. $$

$$ \left. {+\frac{{z}^{2}}{\left( {c - {t}_{i}}\right) \left( {c - {t}_{j}}\right) }}\right\rbrack \text{ . } \tag{7.25} $$

再由 (7.24) 式可得

$$ \frac{{x}^{2}\left( {{t}_{i} - {t}_{j}}\right) }{\left( {a - {t}_{i}}\right) \left( {a - {t}_{j}}\right) } + \frac{{y}^{2}\left( {{t}_{i} - {t}_{j}}\right) }{\left( {b - {t}_{i}}\right) \left( {b - {t}_{j}}\right) } + \frac{{z}^{2}\left( {{t}_{i} - {t}_{j}}\right) }{\left( {c - {t}_{i}}\right) \left( {c - {t}_{j}}\right) } = 0. $$

(7.26)

(7.26)式除以 ${t}_{i} - {t}_{j} \neq 0$ ,并将所得结果代入 (7.25) 式,即得

$$ \frac{\partial {t}_{i}}{\partial x}\frac{\partial {t}_{j}}{\partial x} + \frac{\partial {t}_{i}}{\partial y}\frac{\partial {t}_{j}}{\partial y} + \frac{\partial {t}_{i}}{\partial z}\frac{\partial {t}_{j}}{\partial z} = 0\;\left( {i,j = 1,2,3;i \neq j}\right) , $$

这意味着过任意点的三曲面 ${t}_{i}\left( {x,y,z}\right) =$ 常数 $\left( {i = 1,2,3}\right)$ 的法向量 $\left( {\frac{\partial {t}_{i}}{\partial x},\frac{\partial {t}_{i}}{\partial y},\frac{\partial {t}_{i}}{\partial z}}\right)$ 两两正交,即三曲面互相正交.

📋 详细解题步骤

步骤 1/2
目标:证明方程有三个不同实根且分别位于指定区间
定义函数 f(t) = x^2/(a-t) + y^2/(b-t) + z^2/(c-t) - 1。计算极限:当 t→a⁻, t→b⁻, t→c⁻ 时,f(t)→+∞;当 t→b⁺, t→c⁺ 时,f(t)→-∞;当 t→-∞ 时,f(t)→-1。求导得 f'(t) = x^2/(a-t)^2 + y^2/(b-t)^2 + z^2/(c-t)^2 > 0(t≠a,b,c)。由连续函数中间值定理及单调性,存在唯一的 t₁∈(-∞,c), t₂∈(c,b), t₃∈(b,a) 使得 f(t)=0。
公式:f(t)=x^2/(a-t)+y^2/(b-t)+z^2/(c-t)-1; f'(t)=x^2/(a-t)^2+y^2/(b-t)^2+z^2/(c-t)^2
提示:注意分母为零的点是间断点,极限符号由分子符号决定。
步骤 2/2
目标:证明过任意点的三个曲面互相正交
由(1)有 x^2/(a-t_i)+y^2/(b-t_i)+z^2/(c-t_i)=1 (i=1,2,3)。微分得到 dt_i = [2x dx]/[T_i(a-t_i)] + [2y dy]/[T_i(b-t_i)] + [2z dz]/[T_i(c-t_i)],其中 T_i = -[x^2/(a-t_i)^2 + y^2/(b-t_i)^2 + z^2/(c-t_i)^2]。从而偏导数为 ∂t_i/∂x = 2x/[T_i(a-t_i)],类似可得其他。计算内积:∑ ∂t_i/∂x ∂t_j/∂x = (4/(T_i T_j))[x^2/((a-t_i)(a-t_j)) + y^2/((b-t_i)(b-t_j)) + z^2/((c-t_i)(c-t_j))]。由(7.24)式可得 x^2(t_i-t_j)/[(a-t_i)(a-t_j)] + y^2(t_i-t_j)/[(b-t_i)(b-t_j)] + z^2(t_i-t_j)/[(c-t_i)(c-t_j)] = 0。除以 t_i-t_j≠0 后代入内积式得内积为0,故法向量正交,曲面正交。
公式:∂t_i/∂x = 2x/[T_i(a-t_i)]; 内积公式; 由(7.24)导出的恒等式
提示:注意 T_i 的定义中负号,以及微分时隐函数求导。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。