💡 答案解析
**答案**: 见解析
---
**解析**:
方法一 由 $f^{\prime \prime}(u)+\displaystyle\frac{f^{\prime}(u)}{u}=0$ ,即 $f^{\prime \prime}(u)+\displaystyle\frac{1}{u} f^{\prime}(u)=0$ ,得 $f^{\prime}(u)=C_{1} \mathrm{e}^{-\displaystyle\int \displaystyle\frac{1}{u} \mathrm{~d} u}=\displaystyle\frac{C_{1}}{u}$ .
由 $f^{\prime}(1)=1$ 得 $C_{1}=1$ ,即 $f^{\prime}(u)=\displaystyle\frac{1}{u}$ ,于是 $f(u)=\ln u+C_{2}$ .
再由 $f(1)=0$ 得 $C_{2}=0$ ,故 $f(u)=\ln u$ 。
方法二 由 $f^{\prime \prime}(u)+\displaystyle\frac{f^{\prime}(u)}{u}=0$ ,得 $u f^{\prime \prime}(u)+f^{\prime}(u)=0$ ,即 $\displaystyle\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d} u}\left[u f^{\prime}(u)\right]=0$ .
解得 $u f^{\prime}(u)=C_{1}$ ,由 $f^{\prime}(1)=1$ 得 $C_{1}=1$ 。
由 $f^{\prime}(u)=\displaystyle\frac{1}{u}$ 得 $f(u)=\ln u+C_{2}$ ,由 $f(1)=0$ 得 $C_{2}=0$ ,故 $f(u)=\ln u$ 。
📋 详细解题步骤
目标:引入中间变量并求一阶偏导
首先,根据题目条件,函数 $z = f(\sqrt{x^2 + y^2})$ 是复合函数形式。为了简化求导过程,引入中间变量 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$,则原函数可表示为 $z = f(u)$,其中 $u$ 是 $x$ 和 $y$ 的二元函数。
接下来,利用复合函数求导的链式法则,分别计算 $z$ 关于 $x$ 和 $y$ 的一阶偏导数。
对于 $\frac{\partial z}{\partial x}$:
$$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{d f}{d u} \cdot \frac{\partial u}{\partial x}$$
先计算 $\frac{\partial u}{\partial x}$。由于 $u = (x^2 + y^2)^{1/2}$,对 $x$ 求偏导得:
$$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{1}{2}(x^2 + y^2)^{-1/2} \cdot 2x = \frac{x}{\sqrt{x^2 + y^2}} = \frac{x}{u}$$
因此,
$$\frac{\partial z}{\partial x} = f'(u) \cdot \frac{x}{u}$$
同理,对于 $\frac{\partial z}{\partial y}$:
$$\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{d f}{d u} \cdot \frac{\partial u}{\partial y}$$
计算 $\frac{\partial u}{\partial y}$:
$$\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{1}{2}(x^2 + y^2)^{-1/2} \cdot 2y = \frac{y}{\sqrt{x^2 + y^2}} = \frac{y}{u}$$
所以,
$$\frac{\partial z}{\partial y} = f'(u) \cdot \frac{y}{u}$$
至此,我们得到了 $z$ 关于 $x$ 和 $y$ 的一阶偏导数表达式,其中 $f'(u)$ 表示 $f$ 对中间变量 $u$ 的导数。
公式:$$\frac{\partial z}{\partial x} = f'(u) \cdot \frac{x}{u}, \quad \frac{\partial z}{\partial y} = f'(u) \cdot \frac{y}{u}$$
提示:牢记链式法则:先对外层函数求导,再乘以内层函数的偏导。
目标:求二阶偏导 ∂²z/∂x²
已知一阶偏导 $\frac{\partial z}{\partial x} = f'(u) \cdot \frac{x}{u}$,其中 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$。为求二阶偏导 $\frac{\partial^2 z}{\partial x^2}$,需对 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 再次关于 $x$ 求偏导。
将 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 视为两个函数的乘积:$f'(u)$ 与 $\frac{x}{u}$。应用乘积法则:
$$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right] \cdot \frac{x}{u} + f'(u) \cdot \frac{\partial}{\partial x}\left( \frac{x}{u} \right).$$
首先计算 $\frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right]$。由链式法则,$f'(u)$ 是 $u$ 的函数,而 $u$ 是 $x$ 的函数,故
$$\frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right] = f''(u) \cdot \frac{\partial u}{\partial x}.$$
由于 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$,有 $\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{x}{u}$。因此
$$\frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right] = f''(u) \cdot \frac{x}{u}.$$
其次计算 $\frac{\partial}{\partial x}\left( \frac{x}{u} \right)$。将 $\frac{x}{u}$ 视为 $x \cdot u^{-1}$,应用乘积法则或商法则。使用商法则:
$$\frac{\partial}{\partial x}\left( \frac{x}{u} \right) = \frac{1 \cdot u - x \cdot \frac{\partial u}{\partial x}}{u^2} = \frac{u - x \cdot \frac{x}{u}}{u^2} = \frac{u - \frac{x^2}{u}}{u^2} = \frac{\frac{u^2 - x^2}{u}}{u^2} = \frac{u^2 - x^2}{u^3}.$$
注意到 $u^2 = x^2 + y^2$,故 $u^2 - x^2 = y^2$,但此处保留 $u^2 - x^2$ 形式以便后续化简。
将两部分结果代入乘积法则:
$$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \left[ f''(u) \cdot \frac{x}{u} \right] \cdot \frac{x}{u} + f'(u) \cdot \frac{u^2 - x^2}{u^3} = f''(u) \cdot \frac{x^2}{u^2} + f'(u) \cdot \frac{u^2 - x^2}{u^3}.$$
将第二项拆分为 $f'(u) \cdot \left( \frac{u^2}{u^3} - \frac{x^2}{u^3} \right) = f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{x^2}{u^3} \right)$,得到最终结果:
$$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = f''(u) \cdot \frac{x^2}{u^2} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{x^2}{u^3} \right).$$
此即为所求二阶偏导表达式。
公式:$$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = f''(u)\cdot\frac{x^2}{u^2} + f'(u)\cdot\left(\frac{1}{u} - \frac{x^2}{u^3}\right)$$
提示:牢记链式法则:对中间变量 $u$ 求导后,必须再乘以 $\partial u/\partial x$。
目标:求二阶偏导 ∂²z/∂y²
已知 $z = f(u)$,其中 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$,且已求得一阶偏导 $\frac{\partial z}{\partial y} = f'(u) \cdot \frac{y}{u}$。
现求二阶偏导 $\frac{\partial^2 z}{\partial y^2}$,即对 $\frac{\partial z}{\partial y}$ 再关于 $y$ 求偏导。
$$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \cdot \frac{y}{u} \right)$$
应用乘积法则:
$$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \right) \cdot \frac{y}{u} + f'(u) \cdot \frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right)$$
首先计算 $\frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \right)$。由链式法则:
$$\frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \right) = f''(u) \cdot \frac{\partial u}{\partial y} = f''(u) \cdot \frac{y}{u}$$
其次计算 $\frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right)$。将 $\frac{y}{u}$ 视为 $y \cdot u^{-1}$,应用乘积法则:
$$\frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right) = 1 \cdot u^{-1} + y \cdot \frac{\partial}{\partial y} (u^{-1})$$
而 $\frac{\partial}{\partial y} (u^{-1}) = -u^{-2} \cdot \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{1}{u^2} \cdot \frac{y}{u} = -\frac{y}{u^3}$,
所以
$$\frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right) = \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3}$$
代入原式:
$$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \left( f''(u) \cdot \frac{y}{u} \right) \cdot \frac{y}{u} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3} \right)$$
整理得:
$$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = f''(u) \cdot \frac{y^2}{u^2} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3} \right)$$
此即为所求的二阶偏导表达式。
公式:$$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = f''(u) \cdot \frac{y^2}{u^2} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3} \right)$$
提示:注意 $u$ 是 $x,y$ 的函数,求导时每一步都要用链式法则。
目标:代入拉普拉斯方程并化简
将上一步求得的两个二阶偏导数代入拉普拉斯方程 $\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = 0$ 中:
$$
\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \frac{x^2}{u^2} f''(u) + \frac{y^2}{u^3} f'(u), \quad \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \frac{y^2}{u^2} f''(u) + \frac{x^2}{u^3} f'(u)
$$
两式相加得:
$$
\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \left( \frac{x^2}{u^2} + \frac{y^2}{u^2} \right) f''(u) + \left( \frac{y^2}{u^3} + \frac{x^2}{u^3} \right) f'(u)
$$
注意到 $x^2 + y^2 = u^2$,因此:
$$
\frac{x^2}{u^2} + \frac{y^2}{u^2} = \frac{x^2 + y^2}{u^2} = \frac{u^2}{u^2} = 1
$$
$$
\frac{y^2}{u^3} + \frac{x^2}{u^3} = \frac{x^2 + y^2}{u^3} = \frac{u^2}{u^3} = \frac{1}{u}
$$
代入后得到:
$$
1 \cdot f''(u) + \frac{1}{u} \cdot f'(u) = 0
$$
即:
$$
f''(u) + \frac{1}{u} f'(u) = 0
$$
这样就完成了将拉普拉斯方程转化为关于 $u$ 的常微分方程的验证。
公式:$$f''(u) + \frac{1}{u} f'(u) = 0$$
提示:注意利用 $x^2+y^2=u^2$ 简化系数,避免复杂代数运算。
目标:将微分方程降阶
由步骤4得到关于$f(u)$的微分方程:
$$u f''(u) + f'(u) = 0.$$
这是一个二阶微分方程,其中自变量为$u$,未知函数为$f(u)$。注意到方程中不显含$f(u)$,因此可以通过引入新变量$p = f'(u)$来降阶。令$p = f'(u)$,则$f''(u) = p'$(这里$p'$表示$\frac{dp}{du}$)。代入原方程得:
$$u p' + p = 0.$$
这是一个一阶微分方程。将方程改写为:
$$u \frac{dp}{du} + p = 0.$$
观察左边,恰好是乘积$(u p)$对$u$的导数:
$$\frac{d}{du}(u p) = u \frac{dp}{du} + p.$$
因此方程等价于:
$$\frac{d}{du}(u p) = 0.$$
两边对$u$积分得:
$$u p = C_1,$$
其中$C_1$为任意常数。于是得到:
$$p = \frac{C_1}{u}.$$
由于$p = f'(u)$,所以有:
$$f'(u) = \frac{C_1}{u}.$$
至此,原二阶微分方程已成功降阶为一阶微分方程,下一步将对$f'(u)$积分求出$f(u)$。
公式:$$u p' + p = 0 \quad \text{或} \quad \frac{d}{du}(u p) = 0$$
提示:观察方程$u p' + p = 0$,左边恰好是$(u p)'$,直接积分即可,无需分离变量。
目标:解出 f'(u)
由前一步骤得到的微分方程 $u p = C_1$,其中 $p = f'(u)$,因此有 $u \cdot f'(u) = C_1$。将等式两边同时除以 $u$(注意 $u \neq 0$),得到 $f'(u) = \frac{C_1}{u}$。接下来利用初始条件 $f'(1) = 1$ 确定常数 $C_1$。将 $u = 1$ 代入 $f'(u) = \frac{C_1}{u}$,得 $f'(1) = \frac{C_1}{1} = C_1$。由已知 $f'(1) = 1$,所以 $C_1 = 1$。因此,$f'(u) = \frac{1}{u}$。至此,我们成功解出了 $f'(u)$ 的表达式,为下一步积分求出 $f(u)$ 奠定了基础。
公式:$$f'(u) = \frac{1}{u}$$
提示:注意分离变量后积分常数要正确写出,并利用已知条件唯一确定。
目标:积分求 f(u) 并确定常数
由前一步骤已知 $f'(u) = \frac{1}{u}$,现对 $f'(u)$ 积分以求得 $f(u)$。
对 $f'(u) = \frac{1}{u}$ 两边关于 $u$ 积分:
$$
f(u) = \int \frac{1}{u} \, du = \ln|u| + C_2,
$$
其中 $C_2$ 为积分常数。由于题目中 $u$ 表示正数(通常由实际背景或定义域保证),可去掉绝对值,写作 $f(u) = \ln u + C_2$。
利用已知条件 $f(1) = 0$ 确定常数 $C_2$:
$$
f(1) = \ln 1 + C_2 = 0 + C_2 = 0,
$$
解得 $C_2 = 0$。
因此,函数 $f(u) = \ln u$。
最终验证:将 $f(u) = \ln u$ 代入原微分方程或相关条件,满足 $f(1)=0$ 且 $f'(u)=\frac{1}{u}$,结果正确。至此,全部求解过程完成。
公式:f(u) = \ln u
提示:积分后务必利用初始条件确定常数,并验证结果是否满足所有条件。