2006年考研数学二第20题

解答题 · 11分

📝 题目

设函数 $f(u)$ 在 $(0,+\infty)$ 内具有二阶导数,且 $z=f\left(\sqrt{x^{2}+y^{2}}\right)$ 满足等式 $\displaystyle\frac{\partial^{2} z}{\partial x^{2}}+\displaystyle\frac{\partial^{2} z}{\partial y^{2}}=0$ . (I)验证 $f^{\prime \prime}(u)+\displaystyle\frac{f^{\prime}(u)}{u}=0$ ;(II)若 $f(1)=0, f^{\prime}(1)=1$ ,求函数 $f(u)$ 的表达式。

💡 答案解析

**答案**: 见解析

---

**解析**:

方法一 由 $f^{\prime \prime}(u)+\displaystyle\frac{f^{\prime}(u)}{u}=0$ ,即 $f^{\prime \prime}(u)+\displaystyle\frac{1}{u} f^{\prime}(u)=0$ ,得 $f^{\prime}(u)=C_{1} \mathrm{e}^{-\displaystyle\int \displaystyle\frac{1}{u} \mathrm{~d} u}=\displaystyle\frac{C_{1}}{u}$ . 由 $f^{\prime}(1)=1$ 得 $C_{1}=1$ ,即 $f^{\prime}(u)=\displaystyle\frac{1}{u}$ ,于是 $f(u)=\ln u+C_{2}$ . 再由 $f(1)=0$ 得 $C_{2}=0$ ,故 $f(u)=\ln u$ 。

方法二 由 $f^{\prime \prime}(u)+\displaystyle\frac{f^{\prime}(u)}{u}=0$ ,得 $u f^{\prime \prime}(u)+f^{\prime}(u)=0$ ,即 $\displaystyle\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d} u}\left[u f^{\prime}(u)\right]=0$ . 解得 $u f^{\prime}(u)=C_{1}$ ,由 $f^{\prime}(1)=1$ 得 $C_{1}=1$ 。 由 $f^{\prime}(u)=\displaystyle\frac{1}{u}$ 得 $f(u)=\ln u+C_{2}$ ,由 $f(1)=0$ 得 $C_{2}=0$ ,故 $f(u)=\ln u$ 。

📋 详细解题步骤

步骤 1/7
目标:引入中间变量并求一阶偏导
首先,根据题目条件,函数 $z = f(\sqrt{x^2 + y^2})$ 是复合函数形式。为了简化求导过程,引入中间变量 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$,则原函数可表示为 $z = f(u)$,其中 $u$ 是 $x$ 和 $y$ 的二元函数。 接下来,利用复合函数求导的链式法则,分别计算 $z$ 关于 $x$ 和 $y$ 的一阶偏导数。 对于 $\frac{\partial z}{\partial x}$: $$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{d f}{d u} \cdot \frac{\partial u}{\partial x}$$ 先计算 $\frac{\partial u}{\partial x}$。由于 $u = (x^2 + y^2)^{1/2}$,对 $x$ 求偏导得: $$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{1}{2}(x^2 + y^2)^{-1/2} \cdot 2x = \frac{x}{\sqrt{x^2 + y^2}} = \frac{x}{u}$$ 因此, $$\frac{\partial z}{\partial x} = f'(u) \cdot \frac{x}{u}$$ 同理,对于 $\frac{\partial z}{\partial y}$: $$\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{d f}{d u} \cdot \frac{\partial u}{\partial y}$$ 计算 $\frac{\partial u}{\partial y}$: $$\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{1}{2}(x^2 + y^2)^{-1/2} \cdot 2y = \frac{y}{\sqrt{x^2 + y^2}} = \frac{y}{u}$$ 所以, $$\frac{\partial z}{\partial y} = f'(u) \cdot \frac{y}{u}$$ 至此,我们得到了 $z$ 关于 $x$ 和 $y$ 的一阶偏导数表达式,其中 $f'(u)$ 表示 $f$ 对中间变量 $u$ 的导数。
公式:$$\frac{\partial z}{\partial x} = f'(u) \cdot \frac{x}{u}, \quad \frac{\partial z}{\partial y} = f'(u) \cdot \frac{y}{u}$$
提示:牢记链式法则:先对外层函数求导,再乘以内层函数的偏导。
步骤 2/7
目标:求二阶偏导 ∂²z/∂x²
已知一阶偏导 $\frac{\partial z}{\partial x} = f'(u) \cdot \frac{x}{u}$,其中 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$。为求二阶偏导 $\frac{\partial^2 z}{\partial x^2}$,需对 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 再次关于 $x$ 求偏导。 将 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 视为两个函数的乘积:$f'(u)$ 与 $\frac{x}{u}$。应用乘积法则: $$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right] \cdot \frac{x}{u} + f'(u) \cdot \frac{\partial}{\partial x}\left( \frac{x}{u} \right).$$ 首先计算 $\frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right]$。由链式法则,$f'(u)$ 是 $u$ 的函数,而 $u$ 是 $x$ 的函数,故 $$\frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right] = f''(u) \cdot \frac{\partial u}{\partial x}.$$ 由于 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$,有 $\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{x}{u}$。因此 $$\frac{\partial}{\partial x}\left[ f'(u) \right] = f''(u) \cdot \frac{x}{u}.$$ 其次计算 $\frac{\partial}{\partial x}\left( \frac{x}{u} \right)$。将 $\frac{x}{u}$ 视为 $x \cdot u^{-1}$,应用乘积法则或商法则。使用商法则: $$\frac{\partial}{\partial x}\left( \frac{x}{u} \right) = \frac{1 \cdot u - x \cdot \frac{\partial u}{\partial x}}{u^2} = \frac{u - x \cdot \frac{x}{u}}{u^2} = \frac{u - \frac{x^2}{u}}{u^2} = \frac{\frac{u^2 - x^2}{u}}{u^2} = \frac{u^2 - x^2}{u^3}.$$ 注意到 $u^2 = x^2 + y^2$,故 $u^2 - x^2 = y^2$,但此处保留 $u^2 - x^2$ 形式以便后续化简。 将两部分结果代入乘积法则: $$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \left[ f''(u) \cdot \frac{x}{u} \right] \cdot \frac{x}{u} + f'(u) \cdot \frac{u^2 - x^2}{u^3} = f''(u) \cdot \frac{x^2}{u^2} + f'(u) \cdot \frac{u^2 - x^2}{u^3}.$$ 将第二项拆分为 $f'(u) \cdot \left( \frac{u^2}{u^3} - \frac{x^2}{u^3} \right) = f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{x^2}{u^3} \right)$,得到最终结果: $$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = f''(u) \cdot \frac{x^2}{u^2} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{x^2}{u^3} \right).$$ 此即为所求二阶偏导表达式。
公式:$$\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = f''(u)\cdot\frac{x^2}{u^2} + f'(u)\cdot\left(\frac{1}{u} - \frac{x^2}{u^3}\right)$$
提示:牢记链式法则:对中间变量 $u$ 求导后,必须再乘以 $\partial u/\partial x$。
步骤 3/7
目标:求二阶偏导 ∂²z/∂y²
已知 $z = f(u)$,其中 $u = \sqrt{x^2 + y^2}$,且已求得一阶偏导 $\frac{\partial z}{\partial y} = f'(u) \cdot \frac{y}{u}$。 现求二阶偏导 $\frac{\partial^2 z}{\partial y^2}$,即对 $\frac{\partial z}{\partial y}$ 再关于 $y$ 求偏导。 $$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \cdot \frac{y}{u} \right)$$ 应用乘积法则: $$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \right) \cdot \frac{y}{u} + f'(u) \cdot \frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right)$$ 首先计算 $\frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \right)$。由链式法则: $$\frac{\partial}{\partial y} \left( f'(u) \right) = f''(u) \cdot \frac{\partial u}{\partial y} = f''(u) \cdot \frac{y}{u}$$ 其次计算 $\frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right)$。将 $\frac{y}{u}$ 视为 $y \cdot u^{-1}$,应用乘积法则: $$\frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right) = 1 \cdot u^{-1} + y \cdot \frac{\partial}{\partial y} (u^{-1})$$ 而 $\frac{\partial}{\partial y} (u^{-1}) = -u^{-2} \cdot \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{1}{u^2} \cdot \frac{y}{u} = -\frac{y}{u^3}$, 所以 $$\frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{y}{u} \right) = \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3}$$ 代入原式: $$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \left( f''(u) \cdot \frac{y}{u} \right) \cdot \frac{y}{u} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3} \right)$$ 整理得: $$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = f''(u) \cdot \frac{y^2}{u^2} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3} \right)$$ 此即为所求的二阶偏导表达式。
公式:$$\frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = f''(u) \cdot \frac{y^2}{u^2} + f'(u) \cdot \left( \frac{1}{u} - \frac{y^2}{u^3} \right)$$
提示:注意 $u$ 是 $x,y$ 的函数,求导时每一步都要用链式法则。
步骤 4/7
目标:代入拉普拉斯方程并化简
将上一步求得的两个二阶偏导数代入拉普拉斯方程 $\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = 0$ 中: $$ \frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = \frac{x^2}{u^2} f''(u) + \frac{y^2}{u^3} f'(u), \quad \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \frac{y^2}{u^2} f''(u) + \frac{x^2}{u^3} f'(u) $$ 两式相加得: $$ \frac{\partial^2 z}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = \left( \frac{x^2}{u^2} + \frac{y^2}{u^2} \right) f''(u) + \left( \frac{y^2}{u^3} + \frac{x^2}{u^3} \right) f'(u) $$ 注意到 $x^2 + y^2 = u^2$,因此: $$ \frac{x^2}{u^2} + \frac{y^2}{u^2} = \frac{x^2 + y^2}{u^2} = \frac{u^2}{u^2} = 1 $$ $$ \frac{y^2}{u^3} + \frac{x^2}{u^3} = \frac{x^2 + y^2}{u^3} = \frac{u^2}{u^3} = \frac{1}{u} $$ 代入后得到: $$ 1 \cdot f''(u) + \frac{1}{u} \cdot f'(u) = 0 $$ 即: $$ f''(u) + \frac{1}{u} f'(u) = 0 $$ 这样就完成了将拉普拉斯方程转化为关于 $u$ 的常微分方程的验证。
公式:$$f''(u) + \frac{1}{u} f'(u) = 0$$
提示:注意利用 $x^2+y^2=u^2$ 简化系数,避免复杂代数运算。
步骤 5/7
目标:将微分方程降阶
由步骤4得到关于$f(u)$的微分方程: $$u f''(u) + f'(u) = 0.$$ 这是一个二阶微分方程,其中自变量为$u$,未知函数为$f(u)$。注意到方程中不显含$f(u)$,因此可以通过引入新变量$p = f'(u)$来降阶。令$p = f'(u)$,则$f''(u) = p'$(这里$p'$表示$\frac{dp}{du}$)。代入原方程得: $$u p' + p = 0.$$ 这是一个一阶微分方程。将方程改写为: $$u \frac{dp}{du} + p = 0.$$ 观察左边,恰好是乘积$(u p)$对$u$的导数: $$\frac{d}{du}(u p) = u \frac{dp}{du} + p.$$ 因此方程等价于: $$\frac{d}{du}(u p) = 0.$$ 两边对$u$积分得: $$u p = C_1,$$ 其中$C_1$为任意常数。于是得到: $$p = \frac{C_1}{u}.$$ 由于$p = f'(u)$,所以有: $$f'(u) = \frac{C_1}{u}.$$ 至此,原二阶微分方程已成功降阶为一阶微分方程,下一步将对$f'(u)$积分求出$f(u)$。
公式:$$u p' + p = 0 \quad \text{或} \quad \frac{d}{du}(u p) = 0$$
提示:观察方程$u p' + p = 0$,左边恰好是$(u p)'$,直接积分即可,无需分离变量。
步骤 6/7
目标:解出 f'(u)
由前一步骤得到的微分方程 $u p = C_1$,其中 $p = f'(u)$,因此有 $u \cdot f'(u) = C_1$。将等式两边同时除以 $u$(注意 $u \neq 0$),得到 $f'(u) = \frac{C_1}{u}$。接下来利用初始条件 $f'(1) = 1$ 确定常数 $C_1$。将 $u = 1$ 代入 $f'(u) = \frac{C_1}{u}$,得 $f'(1) = \frac{C_1}{1} = C_1$。由已知 $f'(1) = 1$,所以 $C_1 = 1$。因此,$f'(u) = \frac{1}{u}$。至此,我们成功解出了 $f'(u)$ 的表达式,为下一步积分求出 $f(u)$ 奠定了基础。
公式:$$f'(u) = \frac{1}{u}$$
提示:注意分离变量后积分常数要正确写出,并利用已知条件唯一确定。
步骤 7/7
目标:积分求 f(u) 并确定常数
由前一步骤已知 $f'(u) = \frac{1}{u}$,现对 $f'(u)$ 积分以求得 $f(u)$。 对 $f'(u) = \frac{1}{u}$ 两边关于 $u$ 积分: $$ f(u) = \int \frac{1}{u} \, du = \ln|u| + C_2, $$ 其中 $C_2$ 为积分常数。由于题目中 $u$ 表示正数(通常由实际背景或定义域保证),可去掉绝对值,写作 $f(u) = \ln u + C_2$。 利用已知条件 $f(1) = 0$ 确定常数 $C_2$: $$ f(1) = \ln 1 + C_2 = 0 + C_2 = 0, $$ 解得 $C_2 = 0$。 因此,函数 $f(u) = \ln u$。 最终验证:将 $f(u) = \ln u$ 代入原微分方程或相关条件,满足 $f(1)=0$ 且 $f'(u)=\frac{1}{u}$,结果正确。至此,全部求解过程完成。
公式:f(u) = \ln u
提示:积分后务必利用初始条件确定常数,并验证结果是否满足所有条件。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。