下册 7.2 多元函数的可微性 第4题

数学分析早年真题

📝 题目

4.计算. (1)已知 $\displaystyle u(x, t)=\frac{f(x+a t)+f(x-a t)}{2}+\frac{1}{2 a} \int_{x-a t}^{x+a t} F(\alpha) \mathrm{d} \alpha$ ,其中 $f, F$ 分别为求导一次和求导两次的已知函数,计算 $\displaystyle \frac{\partial^{2} u(x, t)}{\partial t^{2}}-a^{2} \frac{\partial^{2} u(x, t)}{\partial x^{2}}$ . (2)设 $\displaystyle \rho=\sqrt{x^{2}+y^{2}+z^{2}}, u=\frac{1}{\rho}(\varphi(\rho-a t)+\psi(\rho+a t))$ ,其中,$\varphi, \psi$ 二阶可微,试求: $\displaystyle \frac{\partial^{2} u}{\partial t^{2}}-a^{2}\left(\frac{\partial^{2} u}{\partial x^{2}}+\frac{\partial^{2} u}{\partial y^{2}}+\frac{\partial^{2} u}{\partial z^{2}}\right)$.

💡 答案解析

解题过程: (1)由题设知 $\displaystyle \frac{\partial^{2} u}{\partial t^{2}}$ 与 $\displaystyle \frac{\partial^{2} u}{\partial x^{2}}$ 均存在,且有 $$ \begin{aligned} \frac{\partial u}{\partial t} & =\frac{1}{2}\left(f^{\prime}(x+a t) \cdot a+f^{\prime}(x-a t)(-a)\right)+\frac{1}{2 a}(a F(x+a t)+a F(x-a t)) \\ & =\frac{a}{2}\left(f^{\prime}(x+a t)-f^{\prime}(x-a t)\right)+\frac{1}{2}(F(x+a t)+F(x-a t)) \end{aligned} $$ $$ \begin{aligned} & \frac{\partial^{2} u}{\partial t^{2}}=\frac{a}{2}\left(a f^{\prime \prime}(x+a t)+a f^{\prime \prime}(x-a t)\right)+\frac{a}{2}\left(F^{\prime}(x+a t)-F^{\prime}(x-a t)\right) . \\ & \frac{\partial^{2} u}{\partial x^{2}}=\frac{1}{2}\left(f^{\prime \prime}(x+a t)+f^{\prime \prime}(x-a t)\right)+\frac{1}{2 a}\left(F^{\prime}(x+a t)-F^{\prime}(x-a t)\right) . \end{aligned} $$ 于是 $\displaystyle \frac{\partial^{2} u(x, t)}{\partial t^{2}}-a^{2} \frac{\partial^{2} u(x, t)}{\partial x^{2}}=0$ . $$ \begin{aligned} & \text { (2) } u_{t}=\frac{1}{\rho}\left(-a \varphi^{\prime}+a \psi^{\prime}\right), u_{t t}=a^{2} \rho^{-1}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right) \\ & u_{x}=-\frac{1}{\rho^{2}} \frac{x}{\rho}(\varphi+\psi)+\frac{1}{\rho}\left(\varphi^{\prime} \cdot \frac{x}{\rho}+\psi^{\prime} \cdot \frac{x}{\rho}\right)=-\frac{x}{\rho^{3}}(\varphi+\psi)+\frac{x}{\rho^{2}}\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)=x \rho^{-3}\left(\rho\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)-(\varphi+\psi)\right) \\ & u_{x x}=\left(\rho^{-3}-3 x \rho^{-4} \frac{x}{\rho}\right)\left(\rho\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)-(\varphi+\psi)\right)+x \rho^{-3}\left(\frac{x}{\rho}\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)+\rho\left(\varphi^{\prime \prime} \cdot \frac{x}{\rho}+\psi^{\prime \prime} \cdot \frac{x}{\rho}\right)-\frac{x}{\rho}\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)\right) \\ & =\rho^{-3}\left(1-3 x^{2} \rho^{-2}\right)\left(\rho\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)-(\varphi+\psi)\right)+x^{2} \rho^{-3}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right) \end{aligned} $$ 由对称性得 $$ \begin{aligned} & u_{y y}=\rho^{-3}\left(1-3 y^{2} \rho^{-2}\right)\left(\rho\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)-(\varphi+\psi)\right)+y^{2} \rho^{-3}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right) . \\ & u_{z z}=\rho^{-3}\left(1-3 z^{2} \rho^{-2}\right)\left(\rho\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)-(\varphi+\psi)\right)+z^{2} \rho^{-3}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right) . \end{aligned} $$ 所以 $$ \begin{aligned} u_{x x}+u_{y y}+u_{z z} & =\rho^{-3} \cdot 3\left(1-\left(x^{2}+y^{2}+z^{2}\right) \rho^{-2}\right) \cdot\left(\rho\left(\varphi^{\prime}+\psi^{\prime}\right)-(\varphi+\psi)\right)+\left(x^{2}+y^{2}+z^{2}\right) \rho^{-3}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right) \\ & =\rho^{-1}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right) \end{aligned} $$ $$ u_{t t}-a^{2}\left(u_{x x}+u_{y y}+u_{z z}\right)=a^{2} \rho^{-1}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right)-a^{2} \rho^{-1}\left(\varphi^{\prime \prime}+\psi^{\prime \prime}\right)=0 . $$ 即 $\displaystyle \quad \frac{\partial^{2} u}{\partial t^{2}}-a^{2}\left(\frac{\partial^{2} u}{\partial x^{2}}+\frac{\partial^{2} u}{\partial y^{2}}+\frac{\partial^{2} u}{\partial z^{2}}\right)=0$ .

📋 详细解题步骤

步骤 1/8
目标:计算一阶偏导数 ∂u/∂t
对 $u(x,t)=\frac{f(x+at)+f(x-at)}{2}+\frac{1}{2a}\int_{x-at}^{x+at}F(\alpha)d\alpha$ 关于 $t$ 求偏导。利用链式法则和莱布尼茨公式: $$\frac{\partial u}{\partial t}=\frac{1}{2}\left(f'(x+at)\cdot a+f'(x-at)\cdot(-a)\right)+\frac{1}{2a}\left(aF(x+at)+aF(x-at)\right)$$ $$=\frac{a}{2}\left(f'(x+at)-f'(x-at)\right)+\frac{1}{2}\left(F(x+at)+F(x-at)\right)$$
公式:莱布尼茨公式:$\frac{d}{dt}\int_{a(t)}^{b(t)}F(\alpha)d\alpha = F(b(t))b'(t)-F(a(t))a'(t)$
提示:注意积分上下限对 t 的导数,以及 f 和 F 的导数记号。
步骤 2/8
目标:计算二阶偏导数 ∂²u/∂t²
对第一步结果再关于 t 求导: $$\frac{\partial^2 u}{\partial t^2}=\frac{a}{2}\left(af''(x+at)+af''(x-at)\right)+\frac{1}{2}\left(aF'(x+at)-aF'(x-at)\right)$$ $$=\frac{a^2}{2}\left(f''(x+at)+f''(x-at)\right)+\frac{a}{2}\left(F'(x+at)-F'(x-at)\right)$$
提示:注意 f' 和 F 的导数记号,以及链式法则中内层函数对 t 的导数。
步骤 3/8
目标:计算二阶偏导数 ∂²u/∂x²
先求 u 对 x 的一阶偏导: $$\frac{\partial u}{\partial x}=\frac{1}{2}\left(f'(x+at)+f'(x-at)\right)+\frac{1}{2a}\left(F(x+at)-F(x-at)\right)$$ 再对 x 求导: $$\frac{\partial^2 u}{\partial x^2}=\frac{1}{2}\left(f''(x+at)+f''(x-at)\right)+\frac{1}{2a}\left(F'(x+at)-F'(x-at)\right)$$
提示:注意积分上下限对 x 的导数:$\frac{\partial}{\partial x}\int_{x-at}^{x+at}F(\alpha)d\alpha = F(x+at)-F(x-at)$。
步骤 4/8
目标:计算 ∂²u/∂t² - a² ∂²u/∂x²
将第二步和第三步结果代入: $$\frac{\partial^2 u}{\partial t^2}-a^2\frac{\partial^2 u}{\partial x^2}=\left[\frac{a^2}{2}(f''(x+at)+f''(x-at))+\frac{a}{2}(F'(x+at)-F'(x-at))\right]$$ $$-a^2\left[\frac{1}{2}(f''(x+at)+f''(x-at))+\frac{1}{2a}(F'(x+at)-F'(x-at))\right]$$ $$=0$$
提示:合并同类项时注意系数,$a^2$ 乘以 $\frac{1}{2a}$ 得 $\frac{a}{2}$,正好与第一项中的 $\frac{a}{2}$ 抵消。
步骤 5/8
目标:计算 u 对 t 的一阶和二阶偏导(第二问)
设 $\rho=\sqrt{x^2+y^2+z^2}$,$u=\frac{1}{\rho}(\varphi(\rho-at)+\psi(\rho+at))$。对 t 求导: $$u_t=\frac{1}{\rho}(-a\varphi'+a\psi')$$ $$u_{tt}=a^2\rho^{-1}(\varphi''+\psi'')$$
公式:链式法则:$\frac{\partial}{\partial t}\varphi(\rho-at)=\varphi'\cdot(-a)$
提示:注意 $\rho$ 与 t 无关,所以 $\rho$ 视为常数。
步骤 6/8
目标:计算 u 对 x 的一阶偏导
先求 $\rho$ 对 x 的偏导:$\rho_x = \frac{x}{\rho}$。 $$u_x = -\frac{1}{\rho^2}\rho_x(\varphi+\psi)+\frac{1}{\rho}(\varphi'\rho_x+\psi'\rho_x) = -\frac{x}{\rho^3}(\varphi+\psi)+\frac{x}{\rho^2}(\varphi'+\psi')$$ $$= x\rho^{-3}\left(\rho(\varphi'+\psi')-(\varphi+\psi)\right)$$
公式:乘积法则和链式法则
提示:注意 $\varphi$ 和 $\psi$ 的自变量是 $\rho-at$ 和 $\rho+at$,对 x 求导时 $\rho$ 是中间变量。
步骤 7/8
目标:计算 u 对 x 的二阶偏导
对 $u_x$ 再对 x 求导,注意 $\rho$ 对 x 的导数: $$u_{xx} = \left(\rho^{-3}-3x\rho^{-4}\cdot\frac{x}{\rho}\right)\left(\rho(\varphi'+\psi')-(\varphi+\psi)\right) + x\rho^{-3}\left(\frac{x}{\rho}(\varphi'+\psi')+\rho(\varphi''\frac{x}{\rho}+\psi''\frac{x}{\rho})-\frac{x}{\rho}(\varphi'+\psi')\right)$$ $$= \rho^{-3}\left(1-3x^2\rho^{-2}\right)\left(\rho(\varphi'+\psi')-(\varphi+\psi)\right) + x^2\rho^{-3}(\varphi''+\psi'')$$
公式:乘积法则和链式法则
提示:注意 $\rho$ 对 x 的二阶导:$\rho_{xx} = \frac{1}{\rho}-\frac{x^2}{\rho^3}$,但这里通过直接求导得到。
步骤 8/8
目标:利用对称性求和并计算最终表达式
由对称性得 $u_{yy}$ 和 $u_{zz}$ 类似,将三个二阶偏导相加: $$u_{xx}+u_{yy}+u_{zz} = \rho^{-3}\left(3-3(x^2+y^2+z^2)\rho^{-2}\right)\left(\rho(\varphi'+\psi')-(\varphi+\psi)\right) + (x^2+y^2+z^2)\rho^{-3}(\varphi''+\psi'')$$ 由于 $x^2+y^2+z^2=\rho^2$,第一项为零,第二项为 $\rho^2\rho^{-3}(\varphi''+\psi'') = \rho^{-1}(\varphi''+\psi'')$。 因此 $u_{tt}-a^2(u_{xx}+u_{yy}+u_{zz}) = a^2\rho^{-1}(\varphi''+\psi'') - a^2\rho^{-1}(\varphi''+\psi'') = 0$。
提示:注意 $\rho^2 = x^2+y^2+z^2$,化简时第一项系数 $3-3=0$。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。