下册 7.3 微分方程的验证及变量替换 第19题

数学分析早年真题

📝 题目

19.已知函数 $z=z(x, y)$ 满足方程 $\left(1-x^{2}\right) z_{x x}+\left(1-y^{2}\right) z_{x y}=x z_{x}+y z_{y}$ ,试利用 $x=\sin \xi$ , $y=\sin \eta, z=\mathrm{e}^{u}$ 把方程变成新函数 $u=u(\xi, \eta)$ 所满足的方程.

💡 答案解析

\section*{解题过程:} 由复合函数求导法则有 于是 $$ \begin{aligned} & z_{x}=\mathrm{e}^{u} u_{\xi} \xi_{x}=\mathrm{e}^{u} u_{\xi} \frac{1}{\sqrt{1-x^{2}}}, z_{y}=\mathrm{e}^{u} u_{\eta} \eta_{y}=\mathrm{e}^{u} u_{\eta} \frac{1}{\sqrt{1-y^{2}}} \\ & z_{x x}=\left(\mathrm{e}^{u} u_{\xi} \frac{1}{\sqrt{1-x^{2}}}\right)_{x}=x \frac{\mathrm{e}^{u} u_{\xi}}{\sqrt{\left(1-x^{2}\right)^{3}}}+\left(\mathrm{e}^{u} u_{\xi}^{2}+\mathrm{e}^{u} u_{\xi \xi}\right) \frac{1}{1-x^{2}} \\ & z_{y y}=\left(\mathrm{e}^{u} u_{\eta} \frac{1}{\sqrt{1-y^{2}}}\right)_{y}=y \frac{\mathrm{e}^{u} u_{\eta}}{\sqrt{\left(1-y^{2}\right)^{3}}}+\left(\mathrm{e}^{u} u_{\eta}^{2}+\mathrm{e}^{u} u_{y y}\right) \frac{1}{1-y^{2}} \\ & \left(1-x^{2}\right) z_{x x}+\left(1-y^{2}\right) z_{y x}-x z_{x}-y z_{y}=\mathrm{e}^{u}\left(u_{\xi}^{2}+u_{\xi \xi}+u_{\eta}^{2}+u_{\eta \eta}\right) \end{aligned} $$ 所以 $u_{\xi}^{2}+u_{\xi \xi}+u_{\eta}^{2}+u_{\eta \eta}=0$ 。

📋 详细解题步骤

步骤 1/5
目标:变量替换与复合函数求导
设 $x=\sin\xi$, $y=\sin\eta$, $z=e^u$,则 $\xi=\arcsin x$, $\eta=\arcsin y$。由复合函数求导法则,先求一阶偏导: $$z_x = e^u u_\xi \xi_x = e^u u_\xi \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$$ $$z_y = e^u u_\eta \eta_y = e^u u_\eta \frac{1}{\sqrt{1-y^2}}$$
公式:$\frac{d}{dx}\arcsin x = \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$
提示:注意 $\xi_x = \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$,不要忘记根号。
步骤 2/5
目标:计算二阶偏导 $z_{xx}$
对 $z_x$ 再对 $x$ 求导: $$z_{xx} = \frac{\partial}{\partial x}\left(e^u u_\xi \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}\right)$$ 先求 $\frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}\right) = \frac{x}{(1-x^2)^{3/2}}$。 再对 $e^u u_\xi$ 求导:$\frac{\partial}{\partial x}(e^u u_\xi) = e^u u_x u_\xi + e^u u_{\xi x}$,其中 $u_x = u_\xi \xi_x = u_\xi \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$,$u_{\xi x} = u_{\xi\xi} \xi_x = u_{\xi\xi} \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$。 因此 $$\frac{\partial}{\partial x}(e^u u_\xi) = e^u u_\xi^2 \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} + e^u u_{\xi\xi} \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} = e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi}) \frac{1}{\sqrt{1-x^2}}$$ 由乘积法则: $$z_{xx} = \left[ e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi}) \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \right] \cdot \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} + e^u u_\xi \cdot \frac{x}{(1-x^2)^{3/2}}$$ $$= e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi}) \frac{1}{1-x^2} + e^u u_\xi \frac{x}{(1-x^2)^{3/2}}$$
公式:乘积法则:$(uv)' = u'v + uv'$
提示:注意对 $e^u u_\xi$ 求导时,$u$ 和 $u_\xi$ 都是 $x$ 的函数,要使用链式法则。
步骤 3/5
目标:计算二阶偏导 $z_{yy}$
类似地,对 $z_y$ 再对 $y$ 求导: $$z_{yy} = \frac{\partial}{\partial y}\left(e^u u_\eta \frac{1}{\sqrt{1-y^2}}\right)$$ $$\frac{\partial}{\partial y}\left(\frac{1}{\sqrt{1-y^2}}\right) = \frac{y}{(1-y^2)^{3/2}}$$ $$\frac{\partial}{\partial y}(e^u u_\eta) = e^u u_y u_\eta + e^u u_{\eta y} = e^u u_\eta^2 \frac{1}{\sqrt{1-y^2}} + e^u u_{\eta\eta} \frac{1}{\sqrt{1-y^2}} = e^u (u_\eta^2 + u_{\eta\eta}) \frac{1}{\sqrt{1-y^2}}$$ 因此 $$z_{yy} = e^u (u_\eta^2 + u_{\eta\eta}) \frac{1}{1-y^2} + e^u u_\eta \frac{y}{(1-y^2)^{3/2}}$$
提示:注意与 $z_{xx}$ 的对称性,避免符号错误。
步骤 4/5
目标:代入原方程并化简
原方程为 $(1-x^2)z_{xx} + (1-y^2)z_{yy} = x z_x + y z_y$。 代入 $z_{xx}$ 和 $z_{yy}$: $$(1-x^2)\left[ e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi}) \frac{1}{1-x^2} + e^u u_\xi \frac{x}{(1-x^2)^{3/2}} \right] + (1-y^2)\left[ e^u (u_\eta^2 + u_{\eta\eta}) \frac{1}{1-y^2} + e^u u_\eta \frac{y}{(1-y^2)^{3/2}} \right]$$ $$= x\left( e^u u_\xi \frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \right) + y\left( e^u u_\eta \frac{1}{\sqrt{1-y^2}} \right)$$ 化简左边第一项:$(1-x^2) \cdot e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi}) \frac{1}{1-x^2} = e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi})$; 第二项:$(1-x^2) \cdot e^u u_\xi \frac{x}{(1-x^2)^{3/2}} = e^u u_\xi \frac{x}{\sqrt{1-x^2}}$; 类似地,左边第三项:$e^u (u_\eta^2 + u_{\eta\eta})$; 第四项:$e^u u_\eta \frac{y}{\sqrt{1-y^2}}$。 因此左边为: $$e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi}) + e^u u_\xi \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} + e^u (u_\eta^2 + u_{\eta\eta}) + e^u u_\eta \frac{y}{\sqrt{1-y^2}}$$ 右边为: $$e^u u_\xi \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} + e^u u_\eta \frac{y}{\sqrt{1-y^2}}$$ 两边同时减去右边,得到: $$e^u (u_\xi^2 + u_{\xi\xi} + u_\eta^2 + u_{\eta\eta}) = 0$$ 由于 $e^u \neq 0$,所以 $$u_{\xi\xi} + u_{\eta\eta} + u_\xi^2 + u_\eta^2 = 0$$
提示:注意 $(1-x^2)$ 与 $\frac{1}{1-x^2}$ 相乘消去,但 $\frac{x}{\sqrt{1-x^2}}$ 项与右边对应项抵消,避免遗漏。
步骤 5/5
目标:得到新方程
最终新函数 $u=u(\xi,\eta)$ 满足的方程为: $$u_{\xi\xi} + u_{\eta\eta} + u_\xi^2 + u_\eta^2 = 0$$
提示:注意方程形式,是二阶非线性偏微分方程。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。