下册 9.3 第二型曲面积分及高斯公式 第46题

数学分析早年真题

📝 题目

46.求下列第二型曲面积分,其中 $f(u)$ 连续可导. (1)$\displaystyle \oiint_{S} \frac{2}{y} f\left(\frac{x}{y^{2}}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z+\frac{1}{x} f\left(\frac{x}{y^{2}}\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+z \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y$ ,其中 $f(u)$ 连续可导,$S$ 是 $z=x^{2}+y^{2}$ , $z=8-x^{2}-y^{2}$ 所围立体的外侧. (2) $\displaystyle \iint_{S} \frac{2}{y} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z-\frac{1}{x} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(x^{2} z+y^{2} z+\frac{1}{3} z^{3}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y$ ,其中 $S$ 为下半球面 $x^{2}+y^{2}+z^{2}=1(z<0)$ 的内侧. (3) $\displaystyle \iint_{S}\left(x^{2}+x^{3}+x f\left(\frac{y}{x}\right)\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z+\left(y^{3}+y f\left(\frac{y}{x}\right)\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(z^{3}-2 z f\left(\frac{y}{x}\right)\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y$ ;其中 $S$ 为锥面 $x \geqslant \sqrt{y^{2}+z^{2}}$ 和球面 $x^{2}+y^{2}+z^{2}=1, x^{2}+y^{2}+z^{2}=4$ 所围立体的外侧. (4) $\displaystyle \iint_{S} \frac{1}{y+2} f\left(\frac{x+1}{y+2}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z+\left(\frac{1}{x+1} f\left(\frac{x+1}{y+2}\right)+3 x^{2} y-y\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(z-x^{2}-y^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y$ ,其中 $S$ 为 $z=1+\sqrt{x^{2}+y^{2}}(1 \leqslant z \leqslant 2)$ 的外侧.

💡 答案解析

\section*{解题过程:} (1)如图 9.189 所示,记 $\Omega$ 是 $S$ 所围的空间区域.记 $\displaystyle P=\frac{2}{y} f\left(\frac{x}{y^{2}}\right), Q=\frac{1}{x} f\left(\frac{x}{y^{2}}\right), R=z$ ,则 $$ P_{x}=\frac{2}{y^{3}} f^{\prime}\left(\frac{x}{y^{2}}\right), Q_{y}=-\frac{2}{y^{3}} f^{\prime}\left(\frac{x}{y^{2}}\right), R_{z}=1 . $$ 由高斯公式得: $$ \oiint_{S} \frac{2}{y} f\left(\frac{x}{y^{2}}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z+\frac{1}{x} f\left(\frac{x}{y^{2}}\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+z \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y=\iiint_{\Omega} \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z=\int_{0}^{2 \pi} \mathrm{~d} \theta \int_{0}^{2} r \mathrm{~d} r \int_{r^{2}}^{8-r^{2}} \mathrm{~d} z=16 \pi . $$ \begin{figure} \includegraphics[alt={},max width=\textwidth]{https://cdn.mathpix.com/cropped/468aa2e6-2fe6-41d5-b96d-487ad792954d-373.jpg?height=1161&width=872&top_left_y=1312&top_left_x=1270} \captionsetup{labelformat=empty} \caption{图 9.189} \end{figure} \begin{figure} \includegraphics[alt={},max width=\textwidth]{https://cdn.mathpix.com/cropped/468aa2e6-2fe6-41d5-b96d-487ad792954d-373.jpg?height=885&width=1133&top_left_y=1588&top_left_x=3488} \captionsetup{labelformat=empty} \caption{图 9.190} \end{figure} (2)如图 9.190 所示,补平面区域 $S_{1}: z=0\left(D_{x y}: x^{2}+y^{2} \leqslant 1\right)$ 的下侧,使 $S+S_{1}$ 为一闭曲面的内侧,它围成的区域记作 $\Omega$ ,则 $$ \begin{aligned} & \oiint_{S+S_{1}} \frac{2}{y} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z-\frac{1}{x} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(x^{2} z+y^{2} z+\frac{1}{3} z^{3}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \\ & =-\iiint_{\Omega}\left(x^{2}+y^{2}+z^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z=-\int_{0}^{2 \pi} \mathrm{~d} \theta \int_{\frac{\pi}{2}}^{\pi} \mathrm{d} \varphi \int_{0}^{1} r^{2} r^{2} \sin \varphi \mathrm{~d} r=-\left.2 \pi(-\cos \varphi)\right|_{\frac{\pi}{2}} ^{\pi} \frac{1}{5}=-\frac{2}{5} \pi \end{aligned} $$ 又 $$ \iint_{S_{1}} \frac{2}{y} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z-\frac{1}{x} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(x^{2} z+y^{2} z+\frac{1}{3} z^{3}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \xlongequal{s_{1} z=0} 0 $$ 所以 $$ \iint_{S} \frac{2}{y} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z-\frac{1}{x} f\left(x y^{2}\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(x^{2} z+y^{2} z+\frac{1}{3} z^{3}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=-\frac{2}{5} \pi $$ (3)如图 9.191 所示,记 $\Omega$ 是 $S$ 所围的空间区域.由 Gauss 公式得 $$ \begin{aligned} & \iiint_{S}\left(x^{2}+x^{3}+x f\left(\frac{y}{x}\right)\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z+\left(y^{3}+y f\left(\frac{y}{x}\right)\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(z^{3}-2 z f\left(\frac{y}{x}\right)\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \\ & =\iiint_{\Omega}\left(2 x+3 x^{2}+3 y^{2}+3 z^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z=2 \iiint_{\Omega} x \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z+3 \iiint_{\Omega}\left(x^{2}+y^{2}+z^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z \\ & =2 \int_{0}^{2 \pi} \mathrm{~d} \theta \int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \mathrm{~d} \varphi \int_{1}^{2} r \cos \varphi r^{2} \sin \varphi \mathrm{~d} r+3 \int_{0}^{2 \pi} \mathrm{~d} \theta \int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \mathrm{~d} \varphi \int_{1}^{2} r^{4} \sin \varphi \mathrm{~d} r \\ & =\frac{15}{4} \pi+3 \int_{0}^{2 \pi} \mathrm{~d} \theta \int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \mathrm{~d} \varphi \int_{1}^{2} r^{4} \sin \varphi \mathrm{~d} r=\frac{15}{4} \pi+\frac{93}{5}(2-\sqrt{2}) \pi . \end{aligned} $$ \begin{figure} \includegraphics[alt={},max width=\textwidth]{https://cdn.mathpix.com/cropped/468aa2e6-2fe6-41d5-b96d-487ad792954d-373.jpg?height=1168&width=1389&top_left_y=6976&top_left_x=1105} \captionsetup{labelformat=empty} \caption{图 9.191} \end{figure} \begin{figure} \includegraphics[alt={},max width=\textwidth]{https://cdn.mathpix.com/cropped/468aa2e6-2fe6-41d5-b96d-487ad792954d-373.jpg?height=1362&width=1169&top_left_y=6768&top_left_x=3646} \captionsetup{labelformat=empty} \caption{图 9.192} \end{figure} (4)如图9.192所示,补面 $S^{\prime}: z=2, x^{2}+y^{2} \leqslant 1$ ,向上为正。记 $\Omega$ 是 $S+S^{\prime}$ 所围的空间区域.由 Gauss 公式得 $$ \begin{aligned} & \iint_{S+S^{\prime}} \frac{1}{y+2} f\left(\frac{x+1}{y+2}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z+\left(\frac{1}{x+1} f\left(\frac{x+1}{y+2}\right)+3 x^{2} y-y\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(z-x^{2}-y^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \\ & =3 \iiint_{\Omega} x^{2} \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z=3 \int_{0}^{2 \pi} \cos ^{2} \theta \mathrm{~d} \theta \int_{0}^{1} r^{3} \mathrm{~d} r \int_{1+r^{2}}^{2} \mathrm{~d} z=3 \pi \int_{0}^{1} r^{3} \mathrm{~d} r \int_{1+r^{2}}^{2} \mathrm{~d} z=\frac{1}{4} \pi \end{aligned} $$ 又 $$ \iint_{S^{\prime}}\left(2-x^{2}-y^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=\iint_{x^{2}+y^{2} \leqslant 1}\left(2-x^{2}-y^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=2 \pi-\int_{0}^{2 \pi} \mathrm{~d} \theta \int_{0}^{1} r^{3} \mathrm{~d} r=\frac{3}{2} \pi $$ 于是 $$ \iint_{S} \frac{1}{y+2} f\left(\frac{x+1}{y+2}\right) \mathrm{d} y \mathrm{~d} z+\left(\frac{1}{x+1} f\left(\frac{x+1}{y+2}\right)+3 x^{2} y-y\right) \mathrm{d} z \mathrm{~d} x+\left(z-x^{2}-y^{2}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=-\frac{5}{4} \pi $$

📋 详细解题步骤

步骤 1/5
目标:识别积分类型与曲面方向
题目要求计算第二型曲面积分。曲面 $S$ 由 $z=x^2+y^2$ 和 $z=8-x^2-y^2$ 围成立体的外侧。注意到被积函数含有 $f(u)$,且 $P=\frac{2}{y}f\left(\frac{x}{y^2}\right)$,$Q=\frac{1}{x}f\left(\frac{x}{y^2}\right)$,$R=z$。由于 $f$ 连续可导,考虑使用高斯公式将曲面积分转化为三重积分。
公式:高斯公式:$\oiint_S P\,dy\,dz+Q\,dz\,dx+R\,dx\,dy=\iiint_\Omega \left(\frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}+\frac{\partial R}{\partial z}\right)dx\,dy\,dz$
提示:注意曲面外侧对应高斯公式中的正号,内侧则需加负号。
步骤 2/5
目标:计算散度
计算 $P_x$、$Q_y$、$R_z$: $P_x = \frac{\partial}{\partial x}\left[\frac{2}{y}f\left(\frac{x}{y^2}\right)\right] = \frac{2}{y} \cdot f'\left(\frac{x}{y^2}\right) \cdot \frac{1}{y^2} = \frac{2}{y^3}f'\left(\frac{x}{y^2}\right)$。 $Q_y = \frac{\partial}{\partial y}\left[\frac{1}{x}f\left(\frac{x}{y^2}\right)\right] = \frac{1}{x} \cdot f'\left(\frac{x}{y^2}\right) \cdot \left(-\frac{2x}{y^3}\right) = -\frac{2}{y^3}f'\left(\frac{x}{y^2}\right)$。 $R_z = \frac{\partial}{\partial z}(z)=1$。 因此散度 $\frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}+\frac{\partial R}{\partial z} = \frac{2}{y^3}f' - \frac{2}{y^3}f' + 1 = 1$。
公式:散度公式
提示:注意 $f$ 是 $u=x/y^2$ 的函数,求导时要用链式法则。
步骤 3/5
目标:应用高斯公式转化为三重积分
由高斯公式,原曲面积分等于 $\iiint_\Omega 1\,dx\,dy\,dz$,其中 $\Omega$ 是 $S$ 所围的区域。$\Omega$ 由 $z=x^2+y^2$ 和 $z=8-x^2-y^2$ 围成。两曲面交线为 $x^2+y^2=4$,$z=4$。因此 $\Omega$ 在 $xy$ 平面投影为圆盘 $x^2+y^2\leq 4$。
公式:三重积分体积公式
提示:确定积分区域时,先求两曲面的交线。
步骤 4/5
目标:计算三重积分
采用柱坐标:$x=r\cos\theta$,$y=r\sin\theta$,$z=z$,$dx\,dy\,dz=r\,dr\,d\theta\,dz$。积分区域:$0\leq\theta\leq 2\pi$,$0\leq r\leq 2$,$r^2\leq z\leq 8-r^2$。 $\iiint_\Omega dx\,dy\,dz = \int_0^{2\pi} d\theta \int_0^2 r\,dr \int_{r^2}^{8-r^2} dz = \int_0^{2\pi} d\theta \int_0^2 r(8-2r^2)\,dr = 2\pi \int_0^2 (8r-2r^3)\,dr = 2\pi \left[4r^2 - \frac{1}{2}r^4\right]_0^2 = 2\pi (16-8)=16\pi$。
公式:柱坐标下的三重积分公式
提示:注意 $z$ 的上下限:下曲面 $z=r^2$,上曲面 $z=8-r^2$。
步骤 5/5
目标:得出最终结果
因此原曲面积分等于 $16\pi$。
提示:检查曲面方向是否为外侧,高斯公式直接使用。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。