武汉理工大学 2026年数学分析第0题

考研真题

📝 题目

4.求第二型曲面积分 $\displaystyle \iint_{S} \frac{x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z+z \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y}{\sqrt{\left(x^{2}+y^{2}+z^{2}\right)^{3}}}$ ,其中 $S$ 为 $z=-\sqrt{a^{2}-x^{2}-y^{2}}$ ,方向向上.

💡 答案解析

暂无答案解析

📋 详细解题步骤

步骤 1/7
目标:明确曲面方程与方向
曲面 $S$ 为下半球面 $z = -\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}$,其中 $x^2 + y^2 \le a^2$。方向“向上”指法向量的 $z$ 分量大于 $0$。对于显式曲面 $z = f(x,y)$,向上的法向量为 $\left(-\frac{\partial f}{\partial x}, -\frac{\partial f}{\partial y}, 1\right)$。计算偏导数:$\frac{\partial f}{\partial x} = \frac{x}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}$,$\frac{\partial f}{\partial y} = \frac{y}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}$,因此法向量为 $\left(-\frac{x}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}},\; -\frac{y}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}},\; 1\right)$。
公式:$z = -\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}$,法向量 $\left(-\frac{\partial f}{\partial x}, -\frac{\partial f}{\partial y}, 1\right)$
提示:注意下半球面向上法向量的 $z$ 分量为正,与直观方向一致。
步骤 2/7
目标:将曲面积分化为二重积分
原积分为 $\iint_S \frac{x \, dy \, dz + z \, dx \, dy}{\sqrt{(x^2+y^2+z^2)^3}}$,其中 $P = \frac{x}{(x^2+y^2+z^2)^{3/2}}$,$R = \frac{z}{(x^2+y^2+z^2)^{3/2}}$,$Q=0$。对于曲面 $z = f(x,y)$ 方向向上,有转换公式:$dy\,dz = -\frac{\partial f}{\partial x} \, dx\,dy$,$dx\,dy$ 不变。因此积分化为:$\iint_S P\,dy\,dz = \iint_{D_{xy}} P(x,y,f(x,y)) \cdot \left(-\frac{\partial f}{\partial x}\right) dx\,dy$,$\iint_S R\,dx\,dy = \iint_{D_{xy}} R(x,y,f(x,y)) \, dx\,dy$,其中 $D_{xy}$ 为 $x^2+y^2 \le a^2$。
公式:$dy\,dz = -\frac{\partial f}{\partial x} \, dx\,dy$
提示:方向向上时 $dy\,dz$ 的符号由 $\frac{\partial f}{\partial x}$ 决定,不可遗漏负号。
步骤 3/7
目标:代入具体函数化简
在曲面 $S$ 上,$x^2+y^2+z^2 = a^2$,故分母 $\sqrt{(x^2+y^2+z^2)^3} = a^3$。于是 $P = \frac{x}{a^3}$,$R = \frac{z}{a^3} = -\frac{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}{a^3}$。又 $-\frac{\partial f}{\partial x} = -\frac{x}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}$。代入得:第一项 $\iint_S P\,dy\,dz = \iint_{D_{xy}} \frac{x}{a^3} \cdot \left(-\frac{x}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}\right) dx\,dy = -\frac{1}{a^3} \iint_{D_{xy}} \frac{x^2}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}} \, dx\,dy$;第二项 $\iint_S R\,dx\,dy = \iint_{D_{xy}} \frac{-\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}{a^3} \, dx\,dy = -\frac{1}{a^3} \iint_{D_{xy}} \sqrt{a^2 - x^2 - y^2} \, dx\,dy$。
公式:$P = \frac{x}{a^3}$,$R = -\frac{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}{a^3}$
提示:注意 $z$ 为负值,代入时需保留符号。
步骤 4/7
目标:合并积分并化简被积函数
总积分 $I = -\frac{1}{a^3} \iint_{D_{xy}} \left( \frac{x^2}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}} + \sqrt{a^2 - x^2 - y^2} \right) dx\,dy$。括号内通分:$\frac{x^2}{\sqrt{a^2 - r^2}} + \sqrt{a^2 - r^2} = \frac{x^2 + (a^2 - r^2)}{\sqrt{a^2 - r^2}}$,其中 $r^2 = x^2 + y^2$。分子 $x^2 + a^2 - r^2 = a^2 - y^2$,因此被积函数化为 $\frac{a^2 - y^2}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}}$。于是 $I = -\frac{1}{a^3} \iint_{D_{xy}} \frac{a^2 - y^2}{\sqrt{a^2 - x^2 - y^2}} \, dx\,dy$。
公式:$\frac{x^2}{\sqrt{a^2 - r^2}} + \sqrt{a^2 - r^2} = \frac{a^2 - y^2}{\sqrt{a^2 - r^2}}$
提示:化简时注意 $x^2 + y^2 = r^2$,利用对称性可简化计算。
步骤 5/7
目标:使用极坐标变换计算二重积分
令 $x = r\cos\theta$,$y = r\sin\theta$,$0 \le r \le a$,$0 \le \theta \le 2\pi$,面积元 $dx\,dy = r\,dr\,d\theta$。被积函数 $\frac{a^2 - y^2}{\sqrt{a^2 - r^2}} = \frac{a^2 - r^2\sin^2\theta}{\sqrt{a^2 - r^2}}$。积分 $I = -\frac{1}{a^3} \int_0^{2\pi} \int_0^a \frac{a^2 - r^2\sin^2\theta}{\sqrt{a^2 - r^2}} \, r\,dr\,d\theta$。先对 $\theta$ 积分:$\int_0^{2\pi} (a^2 - r^2\sin^2\theta) \, d\theta = a^2 \cdot 2\pi - r^2 \int_0^{2\pi} \sin^2\theta \, d\theta = 2\pi a^2 - \pi r^2 = \pi(2a^2 - r^2)$。于是 $I = -\frac{\pi}{a^3} \int_0^a \frac{2a^2 - r^2}{\sqrt{a^2 - r^2}} \, r\,dr$。
公式:$\int_0^{2\pi} \sin^2\theta \, d\theta = \pi$
提示:极坐标变换时注意 $r$ 的范围和面积元 $r\,dr\,d\theta$。
步骤 6/7
目标:计算径向积分
令 $u = a^2 - r^2$,则 $du = -2r\,dr$,即 $r\,dr = -\frac{1}{2} du$。当 $r=0$ 时 $u=a^2$,$r=a$ 时 $u=0$。积分 $\int_0^a \frac{2a^2 - r^2}{\sqrt{a^2 - r^2}} r\,dr = \int_{a^2}^0 \frac{2a^2 - (a^2 - u)}{\sqrt{u}} \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) du = \frac{1}{2} \int_0^{a^2} \frac{a^2 + u}{\sqrt{u}} \, du = \frac{1}{2} \int_0^{a^2} \left( a^2 u^{-1/2} + u^{1/2} \right) du$。计算:$\int_0^{a^2} u^{-1/2} \, du = 2a$,$\int_0^{a^2} u^{1/2} \, du = \frac{2}{3} a^3$。因此原积分 $= \frac{1}{2} \left( a^2 \cdot 2a + \frac{2}{3} a^3 \right) = \frac{1}{2} \left( 2a^3 + \frac{2}{3} a^3 \right) = \frac{4}{3} a^3$。
公式:$\int_0^{a^2} u^{-1/2} \, du = 2a$,$\int_0^{a^2} u^{1/2} \, du = \frac{2}{3} a^3$
提示:换元时注意积分限的变化,并正确处理负号。
步骤 7/7
目标:得出最终结果
将径向积分结果代入 $I$:$I = -\frac{\pi}{a^3} \cdot \frac{4}{3} a^3 = -\frac{4\pi}{3}$。因此原曲面积分值为 $-\frac{4\pi}{3}$。
公式:$I = -\frac{4\pi}{3}$
提示:最终结果与 $a$ 无关,这是调和函数在球面上的性质体现。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。