同济高数 第9章 第9-5-*10题

教材习题

📝 题目

*10.设 $z^{3}-3 x y z=a^{3}$ ,求 $\displaystyle \frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y}$ .

💡 答案解析

[AI解答]

[AI解答]

已知隐函数方程: $$ z^{3} - 3xyz = a^{3} $$ 其中 $a$ 为常数。我们要求二阶混合偏导数 $\frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y}$。

**第一步:对 $x$ 求偏导**

将方程两边对 $x$ 求偏导,注意 $z = z(x,y)$: $$ \frac{\partial}{\partial x}(z^{3}) - 3\frac{\partial}{\partial x}(xyz) = 0 $$ 即: $$ 3z^{2} \frac{\partial z}{\partial x} - 3\left( yz + xy\frac{\partial z}{\partial x} \right) = 0 $$ 两边除以 3: $$ z^{2} \frac{\partial z}{\partial x} - yz - xy \frac{\partial z}{\partial x} = 0 $$ 整理含 $\frac{\partial z}{\partial x}$ 的项: $$ (z^{2} - xy) \frac{\partial z}{\partial x} = yz $$ 因此: $$ \frac{\partial z}{\partial x} = \frac{yz}{z^{2} - xy} $$

**第二步:对 $y$ 求偏导**

类似地,将原方程对 $y$ 求偏导: $$ 3z^{2} \frac{\partial z}{\partial y} - 3\left( xz + xy\frac{\partial z}{\partial y} \right) = 0 $$ 即: $$ z^{2} \frac{\partial z}{\partial y} - xz - xy\frac{\partial z}{\partial y} = 0 $$ 整理得: $$ (z^{2} - xy) \frac{\partial z}{\partial y} = xz $$ 因此: $$ \frac{\partial z}{\partial y} = \frac{xz}{z^{2} - xy} $$

**第三步:求混合偏导 $\frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y}$**

由 $\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{yz}{z^{2} - xy}$,再对 $y$ 求偏导(注意 $z$ 是 $x,y$ 的函数): $$ \frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y} = \frac{\partial}{\partial y} \left( \frac{yz}{z^{2} - xy} \right) $$ 使用商法则: $$ = \frac{ \left( \frac{\partial}{\partial y}(yz) \right)(z^{2} - xy) - (yz) \cdot \frac{\partial}{\partial y}(z^{2} - xy) }{(z^{2} - xy)^{2}} $$

先计算各部分: $$ \frac{\partial}{\partial y}(yz) = z + y \frac{\partial z}{\partial y} $$ $$ \frac{\partial}{\partial y}(z^{2} - xy) = 2z \frac{\partial z}{\partial y} - x $$

代入: $$ \frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y} = \frac{ \left( z + y \frac{\partial z}{\partial y} \right)(z^{2} - xy) - yz \left( 2z \frac{\partial z}{\partial y} - x \right) }{(z^{2} - xy)^{2}} $$

将 $\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{xz}{z^{2} - xy}$ 代入:

第一项: $$ \left( z + y \cdot \frac{xz}{z^{2} - xy} \right)(z^{2} - xy) = z(z^{2} - xy) + \frac{xyz}{z^{2} - xy} \cdot (z^{2} - xy) = z(z^{2} - xy) + xyz $$ 化简: $$ z^{3} - xyz + xyz = z^{3} $$

第二项: $$ yz \left( 2z \cdot \frac{xz}{z^{2} - xy} - x \right) = yz \left( \frac{2xz^{2}}{z^{2} - xy} - x \right) $$ 提取公因子 $x$: $$ = xyz \left( \frac{2z^{2}}{z^{2} - xy} - 1 \right) = xyz \cdot \frac{2z^{2} - (z^{2} - xy)}{z^{2} - xy} = xyz \cdot \frac{z^{2} + xy}{z^{2} - xy} $$

因此分子为: $$ z^{3} - xyz \cdot \frac{z^{2} + xy}{z^{2} - xy} $$ 通分: $$ \frac{z^{3}(z^{2} - xy) - xyz(z^{2} + xy)}{z^{2} - xy} = \frac{z^{3}(z^{2} - xy) - xyz^{3} - x^{2}y^{2}z}{z^{2} - xy} $$ 化简: $$ \frac{z^{3}(z^{2} - xy - xy) - x^{2}y^{2}z}{z^{2} - xy} = \frac{z^{3}(z^{2} - 2xy) - x^{2}y^{2}z}{z^{2} - xy} $$ 提取公因子 $z$: $$ = \frac{z\left[ z^{2}(z^{2} - 2xy) - x^{2}y^{2} \right]}{z^{2} - xy} = \frac{z(z^{4} - 2xyz^{2} - x^{2}y^{2})}{z^{2} - xy} $$

注意 $z^{4} - 2xyz^{2} - x^{2}y^{2} = (z^{2} - xy)^{2} - 2x^{2}y^{2}$?实际上: $$ (z^{2} - xy)^{2} = z^{4} - 2xyz^{2} + x^{2}y^{2} $$ 因此: $$ z^{4} - 2xyz^{2} - x^{2}y^{2} = (z^{2} - xy)^{2} - 2x^{2}y^{2} $$ 这个形式并不简化,我们保留原样。

于是: $$ \frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y} = \frac{ \frac{z(z^{4} - 2xyz^{2} - x^{2}y^{2})}{z^{2} - xy} }{(z^{2} - xy)^{2}} = \frac{z(z^{4} - 2xyz^{2} - x^{2}y^{2})}{(z^{2} - xy)^{3}} $$

**第四步:利用原方程化简**

由原方程 $z^{3} - 3xyz = a^{3}$,可得: $$ z^{3} = a^{3} + 3xyz $$ 但这里分子是四次项,我们尝试将 $z^{4}$ 表示为: $$ z^{4} = z \cdot z^{3} = z(a^{3} + 3xyz) = a^{3}z + 3xyz^{2} $$ 代入分子: $$ z^{4} - 2xyz^{2} - x^{2}y^{2} = a^{3}z + 3xyz^{2} - 2xyz^{2} - x^{2}y^{2} = a^{3}z + xyz^{2} - x^{2}y^{2} $$ 因此分子变为: $$ z \cdot (a^{3}z + xyz^{2} - x^{2}y^{2}) = a^{3}z^{2} + xyz^{3} - x^{2}y^{2}z $$ 再用 $z^{3} = a^{3} + 3xyz$ 替换: $$ xyz^{3} = xy(a^{3} + 3xyz) = a^{3}xy + 3x^{2}y^{2}z $$ 于是分子: $$ a^{3}z^{2} + a^{3}xy + 3x^{2}y^{2}z - x^{2}y^{2}z = a^{3}(z^{2} + xy) + 2x^{2}y^{2}z $$ 所以: $$ \frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y} = \frac{a^{3}(z^{2} + xy) + 2x^{2}y^{2}z}{(z^{2} - xy)^{3}} $$

**最终答案**: $$ \boxed{\displaystyle \frac{\partial^{2} z}{\partial x \partial y} = \frac{a^{3}(z^{2} + xy) + 2x^{2}y^{2}z}{(z^{2} - xy)^{3}}} $$

难度:★★★★☆

📋 详细解题步骤

步骤 1/4
目标:求一阶偏导数 ∂z/∂x
将方程两边对 x 求偏导,注意 z 是 x,y 的函数:3z² ∂z/∂x - 3(yz + xy ∂z/∂x) = 0,整理得 (z² - xy) ∂z/∂x = yz,故 ∂z/∂x = yz/(z² - xy)。
公式:∂z/∂x = yz/(z² - xy)
提示:求导时注意乘积法则和隐函数求导规则。
步骤 2/4
目标:求一阶偏导数 ∂z/∂y
类似地,将方程两边对 y 求偏导:3z² ∂z/∂y - 3(xz + xy ∂z/∂y) = 0,整理得 (z² - xy) ∂z/∂y = xz,故 ∂z/∂y = xz/(z² - xy)。
公式:∂z/∂y = xz/(z² - xy)
提示:对称性可辅助记忆。
步骤 3/4
目标:求二阶混合偏导数 ∂²z/∂x∂y
对 ∂z/∂x = yz/(z² - xy) 关于 y 求偏导,使用商法则:分子导数 (z + y ∂z/∂y)(z² - xy) - yz(2z ∂z/∂y - x),分母 (z² - xy)²。代入 ∂z/∂y = xz/(z² - xy) 并化简得分子为 z³ - xyz(z²+xy)/(z²-xy),通分后分子为 z(z⁴ - 2xyz² - x²y²)/(z²-xy),整体除以 (z²-xy)² 得 z(z⁴ - 2xyz² - x²y²)/(z²-xy)³。
公式:∂²z/∂x∂y = z(z⁴ - 2xyz² - x²y²)/(z²-xy)³
提示:注意商法则和链式法则,化简时小心代数运算。
步骤 4/4
目标:利用原方程化简结果
由原方程 z³ - 3xyz = a³ 得 z³ = a³ + 3xyz,代入分子:z⁴ = z·z³ = a³z + 3xyz²,故 z⁴ - 2xyz² - x²y² = a³z + xyz² - x²y²。分子变为 z(a³z + xyz² - x²y²) = a³z² + xyz³ - x²y²z。再用 z³ = a³ + 3xyz 替换 xyz³ = a³xy + 3x²y²z,得分子 = a³(z² + xy) + 2x²y²z。因此 ∂²z/∂x∂y = [a³(z²+xy) + 2x²y²z]/(z²-xy)³。
公式:∂²z/∂x∂y = [a³(z²+xy) + 2x²y²z]/(z²-xy)³
提示:利用原方程消去高次项,简化表达式。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。