下册 7.2 多元函数的可微性 第21题

数学分析早年真题

📝 题目

21.讨论下列函数 $f(x, y)$ 在原点 $(0,0)$ 处的连续性、偏导数在原点 $(0,0)$ 处的连续性以及函数在原点 $(0,0)$ 处的可微性. (1)$\displaystyle f(x, y)=\left\{\begin{array}{l}\left(x^{2}+y^{2}\right) \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}, x^{2}+y^{2} \neq 0, \\ 0, x^{2}+y^{2}=0 .\end{array}\right.$ (2)$\displaystyle f(x, y)=\left\{\begin{array}{l}\left(x^{2}+y^{2}\right) \sin \frac{1}{\sqrt{x^{2}+y^{2}}}, x^{2}+y^{2} \neq 0, \\ 0, x^{2}+y^{2}=0 .\end{array}\right.$ (3)$\displaystyle f(x, y)=\left\{\begin{array}{l}\left(x^{2}+y^{2}\right) \cos \frac{1}{\sqrt{x^{2}+y^{2}}}, x^{2}+y^{2} \neq 0, \\ 0, x^{2}+y^{2}=0 .\end{array}\right.$ (4)$\displaystyle f(x, y)=\left\{\begin{array}{l}(x+y)^{2} \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}, x^{2}+y^{2} \neq 0, \\ 0, x^{2}+y^{2}=0 .\end{array}\right.$

💡 答案解析

\section*{解题过程:} (1)因为 $\displaystyle \lim _{\substack{x \rightarrow 0 \\ y \rightarrow 0}}\left(x^{2}+y^{2}\right) \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}=\lim _{r \rightarrow 0} r^{2} \sin \frac{1}{r^{2}}=0=f(0,0)$ ,所以 $f(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 处连续. 由于 $\displaystyle f_{x}(0,0)=\lim _{\Delta x \rightarrow 0} \frac{\left(\Delta x^{2}+0^{2}\right) \sin \frac{1}{\Delta x^{2}+0^{2}}-0}{\Delta x}=0$ ,所以 $f(x, y)$ 在原点 $(0,0)$ 点关于 $x$ 的偏导数是存在的. 当 $(x, y) \neq(0,0)$ 时,$\displaystyle f_{x}(x, y)=2 x \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}-\frac{2 x}{x^{2}+y^{2}} \cos \frac{1}{x^{2}+y^{2}}, x^{2}+y^{2} \neq 0$ 。于是 $$ f_{x}(x, y)=\left\{\begin{array}{l} 2 x \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}-\frac{2 x}{x^{2}+y^{2}} \cos \frac{1}{x^{2}+y^{2}}, x^{2}+y^{2} \neq 0 \\ 0, x^{2}+y^{2}=0 \end{array}\right. $$ 由于极限 $\displaystyle \lim _{\substack{x \rightarrow 0 \\ x=y}}(x, y)=\lim _{x \rightarrow 0}\left(2 x \sin \frac{1}{2 x^{2}}-\frac{1}{2 x} \cos \frac{1}{2 x^{2}}\right)$ 不存在,所以 $f_{x}(x, y)$ 在原点 $(0,0)$ 不连续. 同理可得 $\displaystyle f_{y}(x, y)=\left\{\begin{array}{l}2 y \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}-\frac{2 y}{x^{2}+y^{2}} \cos \frac{1}{x^{2}+y^{2}}, x^{2}+y^{2} \neq 0 \\ 0, x^{2}+y^{2}=0\end{array}\right.$ 在点 $(0,0)$ 不连续。 所以函数 $f(x, y)$ 的两个偏导数在原点 $(0,0)$ 都不连续. 但函数 $f(x, y)$ 在原点 $(0,0)$ 可微。事实上,令 $\Delta x=r \cos \theta, \Delta y=r \sin \theta$ ,则 $$ \lim _{r \rightarrow 0^{+}} \frac{\Delta f-\left(f_{x}(0,0) \Delta x+f_{y}(0,0) \Delta y\right)}{\sqrt{\Delta x^{2}+\Delta y^{2}}}=\lim _{r \rightarrow 0^{+}} \frac{\Delta x^{2}+\Delta y^{2}}{\sqrt{\Delta x^{2}+\Delta y^{2}}} \sin \frac{1}{\Delta x^{2}+\Delta y^{2}}=\lim _{r \rightarrow 0^{+}} r \sin \frac{1}{r^{2}}=0 . $$ 因此 $f(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 处可微,且 $\left.\mathrm{d} z\right|_{(0,0)}=f_{x}(0,0) \Delta x+f_{y}(0,0) \Delta y=0$ . (2-3)用与(1)相同的方法可得 $f(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 处连续;$f_{x}(x, y), f_{y}(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 不连续,$f(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 处可微. (4)由定义 $\displaystyle f_{x}(0,0)=\lim _{\Delta x \rightarrow 0} \frac{\Delta x^{2} \sin \frac{1}{\Delta x^{2}}-0}{\Delta x}=0, f_{y}(0,0)=\lim _{\Delta y \rightarrow 0} \frac{\Delta y^{2} \sin \frac{1}{\Delta y^{2}}-0}{\Delta y}=0$ . $$ \begin{aligned} & f_{x}(x, y)=2(x+y) \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}-\frac{2 x(x+y)^{2}}{\left(x^{2}+y^{2}\right)^{2}} \cos \frac{1}{x^{2}+y^{2}},(x, y) \neq 0 \\ & f_{y}(x, y)=2(x+y) \sin \frac{1}{x^{2}+y^{2}}-\frac{2 y(x+y)^{2}}{\left(x^{2}+y^{2}\right)^{2}} \cos \frac{1}{x^{2}+y^{2}},(x, y) \neq 0 \end{aligned} $$ 由于 $\displaystyle \lim _{\substack{x \rightarrow 0 \\ x=y}} f_{x}(x, y)=\lim _{x \rightarrow 0}\left(4 x \sin \frac{1}{2 x^{2}}-\frac{2}{x} \cos \frac{1}{2 x^{2}}\right)$ 极限不存在,所以 $f_{x}(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 不连续. 同理可得 $f_{y}(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 不连续. 令 $\Delta x=r \cos \theta, \Delta y=r \sin \theta$ ,则 于是 $$ \begin{gathered} \frac{\Delta f-\left(f_{x}(0,0) \Delta x+f_{y}(0,0) \Delta y\right)}{r}=r^{2} \sin \frac{1}{r^{2}}(\sin \theta+\cos \theta)^{2} \\ \lim _{r \rightarrow 0^{+}} \frac{\Delta f-\left(f_{x}(0,0) \Delta x+f_{y}(0,0) \Delta y\right)}{r}=\lim _{r \rightarrow 0^{+}} r^{2} \sin \frac{1}{r^{2}}(\sin \theta+\cos \theta)^{2}=0 \end{gathered} $$ 因此 $f(x, y)$ 在点 $(0,0)$ 处可微.

📋 详细解题步骤

步骤 1/6
目标:判断连续性
对于函数(1),利用极坐标变换,令 $x=r\cos\theta$, $y=r\sin\theta$,则当 $(x,y)\to(0,0)$ 时 $r\to0$。由于 $\left|(x^2+y^2)\sin\frac{1}{x^2+y^2}\right|\leq x^2+y^2=r^2\to0$,由夹逼定理得极限为0,等于 $f(0,0)$,故连续。类似地,函数(2)(3)(4)也满足 $|f(x,y)|\leq x^2+y^2$ 或 $|f(x,y)|\leq (x+y)^2\leq 2(x^2+y^2)$,因此极限均为0,连续。
公式:\lim_{(x,y)\to(0,0)}f(x,y)=0=f(0,0)
提示:注意利用有界函数乘以无穷小仍为无穷小,但需确保有界性成立。
步骤 2/6
目标:计算偏导数在原点处的值
由偏导数定义:$f_x(0,0)=\lim_{\Delta x\to0}\frac{f(\Delta x,0)-f(0,0)}{\Delta x}$。对于(1),$f(\Delta x,0)=\Delta x^2\sin\frac{1}{\Delta x^2}$,故 $f_x(0,0)=\lim_{\Delta x\to0}\Delta x\sin\frac{1}{\Delta x^2}=0$。同理 $f_y(0,0)=0$。对于(2)(3)(4)类似可得 $f_x(0,0)=f_y(0,0)=0$。
公式:f_x(0,0)=\lim_{\Delta x\to0}\frac{f(\Delta x,0)-f(0,0)}{\Delta x}
提示:注意分母是 $\Delta x$ 而非 $\Delta x^2$,不要混淆。
步骤 3/6
目标:求偏导函数表达式(非原点处)
当 $(x,y)\neq(0,0)$ 时,对(1)求偏导:$f_x(x,y)=2x\sin\frac{1}{x^2+y^2}-\frac{2x}{x^2+y^2}\cos\frac{1}{x^2+y^2}$。类似地,$f_y(x,y)=2y\sin\frac{1}{x^2+y^2}-\frac{2y}{x^2+y^2}\cos\frac{1}{x^2+y^2}$。对于(2)(3)(4)也类似,注意(4)中 $f(x,y)=(x+y)^2\sin\frac{1}{x^2+y^2}$,求导后项更复杂。
公式:f_x(x,y)=2x\sin\frac{1}{x^2+y^2}-\frac{2x}{x^2+y^2}\cos\frac{1}{x^2+y^2}
提示:求导时注意复合函数求导,尤其是 $\sin\frac{1}{x^2+y^2}$ 的导数。
步骤 4/6
目标:判断偏导数在原点处的连续性
考虑沿路径 $y=x$ 趋于原点。对于(1),$f_x(x,x)=2x\sin\frac{1}{2x^2}-\frac{1}{x}\cos\frac{1}{2x^2}$。当 $x\to0$ 时,第一项趋于0,第二项 $\frac{1}{x}\cos\frac{1}{2x^2}$ 振荡无极限,故 $\lim_{x\to0}f_x(x,x)$ 不存在,因此 $f_x$ 在原点不连续。同理 $f_y$ 也不连续。对于(2)(3)(4)类似,可证偏导函数在原点不连续。
公式:\lim_{x\to0}\left(2x\sin\frac{1}{2x^2}-\frac{1}{x}\cos\frac{1}{2x^2}\right)\text{不存在}
提示:注意 $\frac{1}{x}\cos\frac{1}{2x^2}$ 无界且振荡,导致极限不存在。
步骤 5/6
目标:判断可微性
利用可微定义:$\lim_{(\Delta x,\Delta y)\to(0,0)}\frac{\Delta f - f_x(0,0)\Delta x - f_y(0,0)\Delta y}{\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}}$。由于 $f_x(0,0)=f_y(0,0)=0$,只需计算 $\lim\frac{f(\Delta x,\Delta y)}{\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}}$。对于(1),$\frac{f(\Delta x,\Delta y)}{\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}} = \sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}\sin\frac{1}{\Delta x^2+\Delta y^2}$,其绝对值 $\leq \sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}\to0$,故极限为0,可微。对于(2)(3)类似。对于(4),$\frac{f(\Delta x,\Delta y)}{\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}} = (\Delta x+\Delta y)^2\sin\frac{1}{\Delta x^2+\Delta y^2}/\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2} \leq 2(\Delta x^2+\Delta y^2)/\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}=2\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}\to0$,也可微。
公式:\lim_{(\Delta x,\Delta y)\to(0,0)}\frac{f(\Delta x,\Delta y)}{\sqrt{\Delta x^2+\Delta y^2}}=0
提示:注意利用不等式 $|\sin|\leq1$ 和 $|x+y|^2\leq 2(x^2+y^2)$。
步骤 6/6
目标:总结结论
四个函数均在原点连续,偏导数在原点存在但不连续,函数在原点可微。
提示:注意可微的充分条件:偏导数连续则一定可微,但反之不成立。本题即为反例。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。