下册 7.3 微分方程的验证及变量替换 第14题
📝 题目
14.通过变量代换变换方程.
(1)设 $z=z(x, y)$ 为可微函数,试将方程 $x^{2} z_{x}+y^{2} z_{y}=z^{2}$ 变换成 $w(u, v)$ 的方程,假设 $x=u$ , $\displaystyle y=\frac{u}{1+u v}, z=\frac{u}{1+u w}$.
(2)设 $\displaystyle u=x, v=\frac{1}{y}-\frac{1}{x}, w=\frac{1}{z}$ ,以 $w$ 为新函数,$u, v$ 为新自变量,试变换方程 $x^{2} z_{x}+y^{2} z_{y}=z^{2}$ 。
💡 答案解析
\section*{解题过程:}
(1)$\displaystyle z_{x}=z_{u} u_{x}+z_{w} \cdot w_{u} \cdot u_{x}+z_{w} \cdot w_{v} \cdot v_{x}=\left(\frac{u}{1+u w}\right)_{u}+\left(\frac{u}{1+u w}\right)_{w} w_{u} \cdot 1+\left(\frac{u}{1+u w}\right)_{w} \cdot w_{v} \cdot \frac{1}{x^{2}}$
$$
=\frac{\left(1-u^{2} w_{u}-w_{v}\right) u}{(1+u w)^{2}} .
$$
同理,$\displaystyle z_{y}=z_{u} u_{y}+z_{w} \cdot w_{u} \cdot u_{y}+z_{w} \cdot w_{v} \cdot v_{y}=0+0+\left(\frac{u}{1+u w}\right)_{w} \cdot w_{v} \cdot\left(-\frac{1}{y^{2}}\right)=\frac{u^{2}}{(1+u w)^{2}} \cdot w_{v} \cdot \frac{1}{y^{2}}$ .代人方程 $x^{2} z_{x}+y^{2} z_{y}=z^{2}$ 得
$$
\left(\frac{u}{1+u w}\right)^{2}\left(1-u^{2} w_{u}-w_{v}\right)+\left(\frac{u}{1+u w}\right)^{2} \cdot w_{v}=\left(\frac{u}{1+u w}\right)^{2} .
$$
化简得 $u^{2} w_{u}=0$ ,即 $w_{u}=0$ 。这就是方程 $x^{2} z_{x}+y^{2} z_{y}=z^{2}$ 用 $w=w(u, v)$ 表示的新形式.
(2)由 $\displaystyle u=x, v=\frac{1}{y}-\frac{1}{x}, w=\frac{1}{z}$ 得 $\displaystyle x=u, y=\frac{u}{1+u v}, z=\frac{u}{1+u w}$ ,问题转为(1).
📋 详细解题步骤
步骤 1/6
目标:理解变量代换关系
给定代换:$x=u$, $y=\frac{u}{1+uv}$, $z=\frac{u}{1+uw}$。其中 $w=w(u,v)$ 是新函数,$u,v$ 是新自变量。原方程是 $x^2 z_x + y^2 z_y = z^2$。
提示:注意 $z$ 是 $x,y$ 的函数,通过代换变为 $u,v$ 的函数,且 $w$ 是 $u,v$ 的函数。
步骤 2/6
目标:计算 $z_x$ 的表达式
利用链式法则:$z_x = z_u u_x + z_v v_x$。但 $z$ 直接表示为 $u$ 和 $w$ 的函数,且 $w$ 依赖于 $u,v$,所以 $z_x = \frac{\partial z}{\partial u} \cdot \frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial z}{\partial w} \left( \frac{\partial w}{\partial u} \frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial w}{\partial v} \frac{\partial v}{\partial x} \right)$。由 $x=u$ 得 $u_x=1$,$v_x = \frac{\partial}{\partial x}\left(\frac{1}{y}-\frac{1}{x}\right)$ 但这里 $v$ 未直接给出,实际上从代换 $y=\frac{u}{1+uv}$ 可解出 $v=\frac{1}{y}-\frac{1}{x}$,但计算 $v_x$ 较复杂。另一种方法:直接对 $z=\frac{u}{1+uw}$ 求偏导,注意 $u$ 和 $w$ 都是 $x,y$ 的函数,但 $u=x$,所以 $u_x=1$,$u_y=0$;$v=\frac{1}{y}-\frac{1}{x}$,所以 $v_x = \frac{1}{x^2}$,$v_y = -\frac{1}{y^2}$。因此 $z_x = \frac{\partial}{\partial u}\left(\frac{u}{1+uw}\right) \cdot 1 + \frac{\partial}{\partial w}\left(\frac{u}{1+uw}\right) \cdot (w_u \cdot 1 + w_v \cdot \frac{1}{x^2})$。计算偏导数:$\frac{\partial}{\partial u}\left(\frac{u}{1+uw}\right) = \frac{1}{(1+uw)^2}$,$\frac{\partial}{\partial w}\left(\frac{u}{1+uw}\right) = -\frac{u^2}{(1+uw)^2}$。所以 $z_x = \frac{1}{(1+uw)^2} + \left(-\frac{u^2}{(1+uw)^2}\right)(w_u + \frac{w_v}{x^2})$。由于 $x=u$,代入得 $z_x = \frac{1}{(1+uw)^2} - \frac{u^2}{(1+uw)^2}(w_u + \frac{w_v}{u^2}) = \frac{1}{(1+uw)^2} - \frac{u^2 w_u}{(1+uw)^2} - \frac{w_v}{(1+uw)^2} = \frac{1 - u^2 w_u - w_v}{(1+uw)^2}$。
公式:链式法则
提示:注意 $v_x = \frac{1}{x^2}$ 而不是 $0$,因为 $v$ 依赖于 $x$。
步骤 3/6
目标:计算 $z_y$ 的表达式
类似地,$z_y = \frac{\partial z}{\partial u} u_y + \frac{\partial z}{\partial w} (w_u u_y + w_v v_y)$。由于 $u=x$,$u_y=0$;$v_y = -\frac{1}{y^2}$。所以 $z_y = 0 + \left(-\frac{u^2}{(1+uw)^2}\right)(0 + w_v \cdot (-\frac{1}{y^2})) = \frac{u^2}{(1+uw)^2} \cdot \frac{w_v}{y^2}$。
提示:注意 $y$ 是 $u,v$ 的函数,但这里直接使用 $v_y$ 表达式。
步骤 4/6
目标:代入原方程
原方程 $x^2 z_x + y^2 z_y = z^2$。代入 $x=u$,$y=\frac{u}{1+uv}$,$z=\frac{u}{1+uw}$,以及 $z_x$ 和 $z_y$ 的表达式:$x^2 z_x = u^2 \cdot \frac{1 - u^2 w_u - w_v}{(1+uw)^2}$,$y^2 z_y = \left(\frac{u}{1+uv}\right)^2 \cdot \frac{u^2}{(1+uw)^2} \cdot \frac{w_v}{y^2} = \frac{u^2}{(1+uv)^2} \cdot \frac{u^2}{(1+uw)^2} \cdot w_v$。注意 $y^2$ 与分母中的 $y^2$ 约去?实际上 $y^2 z_y = y^2 \cdot \frac{u^2}{(1+uw)^2} \cdot \frac{w_v}{y^2} = \frac{u^2 w_v}{(1+uw)^2}$。所以左边 = $\frac{u^2 (1 - u^2 w_u - w_v)}{(1+uw)^2} + \frac{u^2 w_v}{(1+uw)^2} = \frac{u^2 (1 - u^2 w_u)}{(1+uw)^2}$。右边 = $z^2 = \left(\frac{u}{1+uw}\right)^2 = \frac{u^2}{(1+uw)^2}$。因此方程化为 $\frac{u^2 (1 - u^2 w_u)}{(1+uw)^2} = \frac{u^2}{(1+uw)^2}$,即 $1 - u^2 w_u = 1$,所以 $u^2 w_u = 0$,即 $w_u = 0$。
提示:注意 $y^2$ 与 $z_y$ 分母中的 $y^2$ 抵消,简化计算。
步骤 5/6
目标:得到新方程
化简后得 $u^2 w_u = 0$,由于 $u \neq 0$(否则 $x=0$ 可能无定义),所以 $w_u = 0$。即新方程为 $w_u = 0$,表示 $w$ 与 $u$ 无关,仅是 $v$ 的函数。
公式:w_u = 0
提示:注意 $u=0$ 时需单独讨论,但通常假设 $u \neq 0$。
步骤 6/6
目标:处理第(2)问
第(2)问给出代换:$u=x$, $v=\frac{1}{y}-\frac{1}{x}$, $w=\frac{1}{z}$。由 $u=x$ 得 $x=u$;由 $v=\frac{1}{y}-\frac{1}{x}$ 得 $\frac{1}{y}=v+\frac{1}{x}=v+\frac{1}{u}$,所以 $y=\frac{1}{v+1/u}=\frac{u}{1+uv}$;由 $w=\frac{1}{z}$ 得 $z=\frac{1}{w}$,但题目中 $z$ 表达式为 $\frac{u}{1+uw}$,所以 $\frac{1}{w}=\frac{u}{1+uw}$,解得 $w=\frac{1}{z}$ 一致。因此第(2)问的代换与第(1)问完全相同,故方程变换结果相同,即 $w_u=0$。
提示:注意验证代换的一致性。
📷 拍照上传批改
拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。