下册 9.2 第二型曲线积分 第42题

数学分析早年真题

📝 题目

42.计算下列曲线积分. (1)计算 $\displaystyle \oint_{C} \frac{\partial}{\partial y}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} x-\frac{\partial}{\partial x}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} y$ ,其中 $r=\sqrt{x^{2}+y^{2}}, C$ 为平面上任意一条不过原点的简单光滑闭曲线,取逆时针方向。 (2)设 $C$ 为平面上有界区域 $D$ 的光滑边界曲线,$n$ 为 $C$ 的外法向量,$r=\sqrt{x^{2}+y^{2}}$ .分别就 $C$的两种情况计算 $\displaystyle I=\oint_{C} \frac{\partial \ln r}{\partial n} \mathrm{~d} s$ ,这里 $\displaystyle \frac{\partial}{\partial n}$ 表示沿 $C$ 的外法线方向的导数. (1)原点在区域 $D$ 的内部; (2)原点在 $C$ 的外部. (3)设 $u=x^{3}+2 y^{2}-x y$ ,求曲线积分 $\displaystyle \oint_{c} \frac{\partial u}{\partial n} \mathrm{~d} s$ ,其中 $C$ 为圆周 $\displaystyle x^{2}+y^{2}-2 x=0, \frac{\partial u}{\partial n}$ 为沿 $C$ 外法线的方向导数.

💡 答案解析

\section*{解题过程:} (1)由于 $\displaystyle \ln \frac{1}{r}=-\ln r=-\frac{1}{2} \ln \left(x^{2}+y^{2}\right), \frac{\partial}{\partial x} \ln \left(x^{2}+y^{2}\right)=\frac{2 x}{x^{2}+y^{2}}, \frac{\partial}{\partial y} \ln \left(x^{2}+y^{2}\right)=\frac{2 y}{x^{2}+y^{2}}$ ,所以 $$ \oint_{C} \frac{\partial}{\partial y}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} x-\frac{\partial}{\partial x}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} y=-\oint_{C} \frac{y}{x^{2}+y^{2}} \mathrm{~d} x-\frac{x}{x^{2}+y^{2}} \mathrm{~d} y=\oint_{C} \frac{x \mathrm{~d} y-y \mathrm{~d} x}{x^{2}+y^{2}} $$ 由 28 题得: 当闭曲线 $C$ 内部不包含坐标原点时,$\displaystyle \oint_{C} \frac{\partial}{\partial y}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} x-\frac{\partial}{\partial x}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} y=\oint_{C} \frac{x \mathrm{~d} y-y \mathrm{~d} x}{x^{2}+y^{2}}=0$ . 当闭曲线 $C$ 内部包含坐标原点时,$\displaystyle \oint_{C} \frac{\partial}{\partial y}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} x-\frac{\partial}{\partial x}\left(\ln \frac{1}{r}\right) \mathrm{d} y=\oint_{C} \frac{x \mathrm{~d} y-y \mathrm{~d} x}{x^{2}+y^{2}}=2 \pi$ . (2)由 $\displaystyle \frac{\partial u}{\partial n}=\frac{\partial u}{\partial x} \cos (n, x)+\frac{\partial u}{\partial y} \cos (n, y), \cos (n, x) \mathrm{d} s=\mathrm{d} y, \cos (n, y) \mathrm{d} s=-\mathrm{d} x$ ,得 $$ \oint_{C} \frac{\partial u}{\partial n} \mathrm{~d} s=\oint_{C}\left(\frac{\partial u}{\partial x} \cos (n, x)+\frac{\partial u}{\partial y} \cos (n, y)\right) \mathrm{d} s=\oint_{C}-\frac{\partial u}{\partial y} \mathrm{~d} x+\frac{\partial u}{\partial x} \mathrm{~d} y $$ 于是 $\displaystyle \oint_{C} \frac{\partial \ln r}{\partial n} \mathrm{~d} s=\oint_{C}\left(\frac{\partial \ln r}{\partial x} \cos (n, x)+\frac{\partial \ln r}{\partial y} \cos (n, y)\right) \mathrm{d} s=\oint_{C}-\frac{\partial \ln r}{\partial y} \mathrm{~d} x+\frac{\partial \ln r}{\partial x} \mathrm{~d} y=\oint_{C} \frac{x \mathrm{~d} y-y \mathrm{~d} x}{x^{2}+y^{2}}$ . 当闭曲线 $L$ 内部不包含坐标原点时,$\displaystyle \oint_{C} \frac{\partial \ln r}{\partial n} \mathrm{~d} s=\oint_{C} \frac{x \mathrm{~d} y-y \mathrm{~d} x}{x^{2}+y^{2}}=0$ . 当闭曲线 $L$ 内部包含坐标原点时,$\displaystyle \oint_{C} \frac{\partial \ln r}{\partial n} \mathrm{~d} s=\oint_{C} \frac{x \mathrm{~d} y-y \mathrm{~d} x}{x^{2}+y^{2}}=2 \pi$ . (3)由 $\displaystyle \frac{\partial u}{\partial n}=\frac{\partial u}{\partial x} \cos (n, x)+\frac{\partial u}{\partial y} \cos (n, y), \cos (n, x) \mathrm{d} s=\mathrm{d} y, \cos (n, y) \mathrm{d} s=-\mathrm{d} x$ ,得 $$ \begin{aligned} \oint_{C} \frac{\partial u}{\partial n} \mathrm{~d} s & =\oint_{C}\left[\frac{\partial u}{\partial x} \cos (n, x)+\frac{\partial u}{\partial y} \cos (n, y)\right] \mathrm{d} s=\oint_{C}-\frac{\partial u}{\partial y} \mathrm{~d} x+\frac{\partial u}{\partial x} \mathrm{~d} y=\oint_{C}-(4 y-x) \mathrm{d} x+\left(3 x^{2}-y\right) \mathrm{d} y \\ & =\iint_{D}(6 x+4) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=\iint_{D}[6(x-1)+10] \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=10 \pi \end{aligned} $$

📋 详细解题步骤

步骤 1/7
目标:化简被积表达式
由 $\ln \frac{1}{r} = -\ln r = -\frac{1}{2} \ln(x^2+y^2)$,计算偏导数: $$\frac{\partial}{\partial y}\left(\ln \frac{1}{r}\right) = -\frac{y}{x^2+y^2}, \quad \frac{\partial}{\partial x}\left(\ln \frac{1}{r}\right) = -\frac{x}{x^2+y^2}.$$ 代入曲线积分得: $$\oint_C \frac{\partial}{\partial y}\left(\ln \frac{1}{r}\right) dx - \frac{\partial}{\partial x}\left(\ln \frac{1}{r}\right) dy = \oint_C \frac{x dy - y dx}{x^2+y^2}.$$
公式:$$\frac{\partial}{\partial y}\left(\ln \frac{1}{r}\right) = -\frac{y}{x^2+y^2}, \quad \frac{\partial}{\partial x}\left(\ln \frac{1}{r}\right) = -\frac{x}{x^2+y^2}$$
提示:注意负号的处理,以及 $\ln \frac{1}{r} = -\ln r$ 的转换。
步骤 2/7
目标:判断原点位置并应用格林公式
记 $P = -\frac{y}{x^2+y^2}, Q = \frac{x}{x^2+y^2}$。计算 $\frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y}$: $$\frac{\partial Q}{\partial x} = \frac{(x^2+y^2) - x \cdot 2x}{(x^2+y^2)^2} = \frac{y^2 - x^2}{(x^2+y^2)^2},$$ $$\frac{\partial P}{\partial y} = -\frac{(x^2+y^2) - y \cdot 2y}{(x^2+y^2)^2} = -\frac{x^2 - y^2}{(x^2+y^2)^2} = \frac{y^2 - x^2}{(x^2+y^2)^2},$$ 所以 $\frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y} = 0$ 在除原点外处处成立。 当 $C$ 内部不含原点时,由格林公式,积分值为0。 当 $C$ 内部含原点时,取一个小圆 $C_\varepsilon: x^2+y^2=\varepsilon^2$ 逆时针方向,由格林公式在复连通区域上得积分等于 $\oint_{C_\varepsilon} \frac{x dy - y dx}{x^2+y^2}$。
公式:$$\frac{\partial Q}{\partial x} - \frac{\partial P}{\partial y} = 0$$
提示:注意原点是被积函数的奇点,需分类讨论。
步骤 3/7
目标:计算含原点时的积分值
在 $C_\varepsilon$ 上,$x^2+y^2=\varepsilon^2$,参数化 $x=\varepsilon\cos\theta, y=\varepsilon\sin\theta, \theta:0\to 2\pi$,则 $dx=-\varepsilon\sin\theta d\theta, dy=\varepsilon\cos\theta d\theta$,代入得: $$\oint_{C_\varepsilon} \frac{x dy - y dx}{x^2+y^2} = \int_0^{2\pi} \frac{\varepsilon\cos\theta \cdot \varepsilon\cos\theta d\theta - \varepsilon\sin\theta \cdot (-\varepsilon\sin\theta d\theta)}{\varepsilon^2} = \int_0^{2\pi} (\cos^2\theta+\sin^2\theta) d\theta = 2\pi.$$ 因此,当 $C$ 内部包含原点时,积分值为 $2\pi$。
公式:$$\oint_{C_\varepsilon} \frac{x dy - y dx}{x^2+y^2} = 2\pi$$
提示:参数化时注意方向,逆时针对应 $\theta$ 从0到$2\pi$。
步骤 4/7
目标:将外法向导数转化为曲线积分
对于第(2)问,由方向导数定义,$\frac{\partial \ln r}{\partial n} = \nabla (\ln r) \cdot \mathbf{n} = \frac{\partial \ln r}{\partial x} \cos(n,x) + \frac{\partial \ln r}{\partial y} \cos(n,y)$。 利用外法线方向与切向量的关系:$\cos(n,x) ds = dy, \cos(n,y) ds = -dx$(逆时针方向时,外法线方向与切线方向满足右手定则)。因此: $$\oint_C \frac{\partial \ln r}{\partial n} ds = \oint_C \left( \frac{\partial \ln r}{\partial x} dy - \frac{\partial \ln r}{\partial y} dx \right).$$ 计算 $\frac{\partial \ln r}{\partial x} = \frac{x}{x^2+y^2}, \frac{\partial \ln r}{\partial y} = \frac{y}{x^2+y^2}$,代入得: $$\oint_C \frac{\partial \ln r}{\partial n} ds = \oint_C \frac{x dy - y dx}{x^2+y^2}.$$
公式:$$\frac{\partial \ln r}{\partial n} ds = \frac{x dy - y dx}{x^2+y^2}$$
提示:注意外法线方向与 $ds$ 的关系,符号不要弄反。
步骤 5/7
目标:分类讨论第(2)问的积分值
由第(1)问结果,$\oint_C \frac{x dy - y dx}{x^2+y^2}$ 的值取决于原点是否在 $C$ 内部。 - 若原点在区域 $D$ 内部(即 $C$ 内部包含原点),则 $I = 2\pi$。 - 若原点在 $C$ 外部,则 $I = 0$。
提示:注意区域 $D$ 是 $C$ 所围的有界区域,原点在 $D$ 内部等价于 $C$ 包含原点。
步骤 6/7
目标:将第(3)问的外法向导数转化为曲线积分
对于 $u = x^3 + 2y^2 - xy$,同样有: $$\frac{\partial u}{\partial n} = \frac{\partial u}{\partial x} \cos(n,x) + \frac{\partial u}{\partial y} \cos(n,y),$$ $$\oint_C \frac{\partial u}{\partial n} ds = \oint_C \left( \frac{\partial u}{\partial x} dy - \frac{\partial u}{\partial y} dx \right).$$ 计算偏导数:$\frac{\partial u}{\partial x} = 3x^2 - y, \frac{\partial u}{\partial y} = 4y - x$,代入得: $$\oint_C \frac{\partial u}{\partial n} ds = \oint_C (3x^2 - y) dy - (4y - x) dx = \oint_C (x - 4y) dx + (3x^2 - y) dy.$$
公式:$$\oint_C \frac{\partial u}{\partial n} ds = \oint_C (x - 4y) dx + (3x^2 - y) dy$$
提示:注意符号:$\cos(n,y) ds = -dx$,所以 $\frac{\partial u}{\partial y} \cos(n,y) ds = -\frac{\partial u}{\partial y} dx$。
步骤 7/7
目标:应用格林公式计算第(3)问
曲线 $C$ 是圆周 $x^2+y^2-2x=0$,即 $(x-1)^2+y^2=1$,圆心 $(1,0)$,半径 $1$。该圆内部不包含原点,因此可直接用格林公式。 令 $P = x-4y, Q = 3x^2 - y$,则 $\frac{\partial Q}{\partial x} = 6x, \frac{\partial P}{\partial y} = -4$,所以: $$\oint_C P dx + Q dy = \iint_D (6x + 4) dxdy,$$ 其中 $D$ 为圆盘 $(x-1)^2+y^2 \le 1$。 计算二重积分:利用对称性,$\iint_D x dxdy = \bar{x} \cdot \text{面积} = 1 \cdot \pi = \pi$,$\iint_D 4 dxdy = 4 \cdot \pi = 4\pi$,所以总和为 $6\pi + 4\pi = 10\pi$。
公式:$$\iint_D (6x+4) dxdy = 10\pi$$
提示:注意格林公式的条件:$P,Q$ 在 $D$ 内连续可微,这里原点不在 $D$ 内,所以没问题。计算 $\iint_D x dxdy$ 时可用形心坐标。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。