下册 9.3 第二型曲面积分及高斯公式 第52题

数学分析早年真题

📝 题目

52.证明下列命题. (1)设函数 $P(x, y, z), Q(x, y, z)$ 及 $R(x, y, z)$ 在 $\mathbf{R}^{3}$ .中有一阶连续偏导数.对任意实数 $r>0$ ,以及任意点 $\left(x_{0}, y_{0}, z_{0}\right) \in \mathbf{R}^{3}$ ,半球 面 $S: z=z_{0}+\sqrt{r^{2}-\left(x-x_{0}\right)^{2}-\left(y-y_{0}\right)^{2}}$ 上的积分 $\iint_{S} P \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z+Q \mathrm{~d} z \mathrm{~d} x+R \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y=0$ 成立。试证:$\displaystyle \frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}=0, R=0$ 在 $\mathbf{R}^{3}$ 内处处成立.. (2)设函数 $P(x, y), Q(x, y)$ 在 $\mathbf{R}^{2}$ 中有一阶连续偏导数。对任意 $r>0$ ,任意点 $\left(x_{0}, y_{0}\right) \in \mathbf{R}^{2}$ ,总有 $\int_{L} P \mathrm{~d} x+Q \mathrm{~d} y=0$ 成立,其中 $L$ 为以 $\left(x_{0}, y_{0}\right)$ 为圆心,$r>0$ 为半径的上半圆周,方向为逆时针。试证:在 $\mathbf{R}^{2}$ 内,$\displaystyle P \equiv 0, \frac{\partial Q}{\partial x} \equiv 0, R=0$ 处处成立..

💡 答案解析

解题过程: (1)补充平面区域 $S^{\prime}: z=z_{0}, D_{x y}:\left(x-x_{0}\right)^{2}+\left(y-y_{0}\right)^{2} \leqslant r^{2}$ ,取下侧。记 $S+S^{\prime}$ 所围空间区域为 $\Omega$ .由高斯公式得 $$ \iint_{S+S^{\prime}} P \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z+Q \mathrm{~d} z \mathrm{~d} x+R \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y=\iiint_{\Omega}\left(P_{x}+Q_{y}+R_{z}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z $$ 由中值定理,存在一点 $M$ 使 又 $$ \begin{gathered} \iiint_{\Omega}\left(P_{x}+Q_{y}+R_{z}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z=\left.\left(P_{x}+Q_{y}+R_{z}\right)\right|_{M} \iiint_{\Omega} \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z=\left.\frac{3}{2} \pi r^{3}\left(P_{x}+Q_{y}+R_{z}\right)\right|_{M} \\ \iint_{S^{\prime}} P \mathrm{~d} y \mathrm{~d} z+Q \mathrm{~d} z \mathrm{~d} x+R \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y=\iint_{S^{\prime}} R \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y=-\iint_{D_{x y}} R \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y \end{gathered} $$ 由中值定理,存在一点 $M^{*}\left(x^{*}, y^{*}, z_{0}\right)$ 使 $\iint_{D_{x y}} R \mathrm{~d} x \mathrm{~d} y=R\left(x^{*}, y^{*}, z_{0}\right) \pi r^{2}$ 。于是 $$ \begin{gather*} \left.\frac{3}{2} \pi r^{3}\left(P_{x}+Q_{y}+R_{z}\right)\right|_{M}=-\iint_{D_{\mathrm{x}}} R\left(x, y, z_{0}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=-R\left(x^{*}, y^{*}, z_{0}\right) \pi r^{2}, \tag{1}\\ \left.\frac{3}{2} r\left(P_{x}+Q_{y}+R_{z}\right)\right|_{M}=-R\left(x^{*}, y^{*}, z_{0}\right) . \end{gather*} $$ 即 $$ \left(\frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}\right)_{M^{.}}=0 . $$ 由于 $r \rightarrow 0$ 有 $M^{*} \rightarrow\left(x_{0}, y_{0}, z_{0}\right)$ ,于是 $\displaystyle \left(\frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}\right)_{\left(x_{0}, y_{0}, z_{0}\right)}=0$ .由 $\left(x_{0}, y_{0}, z_{0}\right) \in \mathbf{R}^{3}$ 的任意性可知, $\displaystyle \frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}=0$ 在 $\mathbf{R}^{3}$ 内处处成立. (2)对任意点 $\left(x_{0}, y_{0}\right) \in \mathbf{R}^{2}$ ,令 $L_{1}=\left\{x \| x-x_{0} \mid \leqslant r\right\}$ ,方向取逆时针。由格林公式得 $$ \int_{L} P \mathrm{~d} x+Q \mathrm{~d} y=\int_{L+L_{1}} P \mathrm{~d} x+Q \mathrm{~d} y=\iint_{D}\left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y \text {, 其中 } D \text { 是由 } L+L_{1} \text { 围成的图形. } $$ 由中值定理,存在一点 $M$ 使 $$ \int_{L} P \mathrm{~d} x+Q \mathrm{~d} y=\int_{L+L_{1}} P \mathrm{~d} x+Q \mathrm{~d} y=\iint_{D}\left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right) \mathrm{d} x \mathrm{~d} y=\left.\pi r^{2} \cdot\left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\right|_{M} . $$ 另一方面,由积分中值定理得 $$ \int_{L} P \mathrm{~d} x+Q \mathrm{~d} y=-\int_{L} P \mathrm{~d} x+Q \mathrm{~d} y=-2 r P\left(x_{1}, y_{0}\right) \text {, 其中 } P\left(x_{1}, y_{0}\right) \in L_{1} \text {. } $$ 比较两式可知 $$ \begin{align*} & -2 r P\left(x_{1}, y_{0}\right)=\left.\pi r^{2} \cdot\left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\right|_{M}, \tag{2}\\ & P\left(x_{1}, y_{0}\right)=-\left.\frac{1}{2} \pi r \cdot\left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\right|_{M} . \end{align*} $$ 让 $r \rightarrow 0$ 得 $P\left(x_{0}, y_{0}\right)=0$ .由 $\left(x_{0}, y_{0}\right) \in \mathbf{R}^{2}$ 的任意性,$P=0$ 在 $\mathbf{R}^{2}$ 内处处成立. 将 $P=0$ 代人(2)式得, $$ \left.\frac{\partial Q}{\partial x}\right|_{M}=0 . $$ 令 $M \rightarrow\left(x_{0}, y_{0}\right)$ 得 $\displaystyle \left.\frac{\partial Q}{\partial x}\right|_{\left(x_{0}, y_{0}, z_{0}\right)}=0$ .由 $\left(x_{0}, y_{0}\right) \in \mathbf{R}^{2}$ 的任意性,$\displaystyle \frac{\partial Q}{\partial x}=0$ 在 $R^{2}$ 内处处成立.

📋 详细解题步骤

步骤 1/8
目标:构造封闭曲面并应用高斯公式
对于任意点 $(x_0,y_0,z_0)$ 和半径 $r>0$,考虑半球面 $S: z=z_0+\sqrt{r^2-(x-x_0)^2-(y-y_0)^2}$,方向取上侧。补充平面区域 $S': z=z_0$,$(x-x_0)^2+(y-y_0)^2\le r^2$,取下侧。则 $S+S'$ 构成封闭曲面,围成区域 $\Omega$。由高斯公式: $$ \iint_{S+S'} P\,dy\,dz+Q\,dz\,dx+R\,dx\,dy = \iiint_\Omega \left(\frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}+\frac{\partial R}{\partial z}\right) dx\,dy\,dz. $$
公式:高斯公式:$\iint_{\partial \Omega} \mathbf{F}\cdot d\mathbf{S} = \iiint_\Omega \nabla\cdot\mathbf{F}\,dV$
提示:注意半球面的方向是上侧,补充平面取下侧,这样封闭曲面方向指向外侧。
步骤 2/8
目标:利用已知条件化简积分
由题设,对任意半球面 $S$ 有 $\iint_S P\,dy\,dz+Q\,dz\,dx+R\,dx\,dy=0$,因此 $$ \iint_{S+S'} = \iint_{S'} = -\iint_{D_{xy}} R(x,y,z_0)\,dx\,dy, $$ 其中 $D_{xy}: (x-x_0)^2+(y-y_0)^2\le r^2$。
提示:注意 $S'$ 取下侧,所以 $dx\,dy$ 的符号为负。
步骤 3/8
目标:应用中值定理得到关系式
对三重积分应用中值定理,存在点 $M\in\Omega$ 使得 $$ \iiint_\Omega (P_x+Q_y+R_z)\,dV = (P_x+Q_y+R_z)|_M \cdot \text{vol}(\Omega). $$ 半球体积为 $\frac{2}{3}\pi r^3$,故 $\text{vol}(\Omega)=\frac{2}{3}\pi r^3$。对二重积分应用中值定理,存在点 $(x^*,y^*,z_0)\in D_{xy}$ 使得 $$ \iint_{D_{xy}} R(x,y,z_0)\,dx\,dy = R(x^*,y^*,z_0)\cdot \pi r^2. $$ 代入得 $$ \frac{2}{3}\pi r^3 (P_x+Q_y+R_z)|_M = -\pi r^2 R(x^*,y^*,z_0). $$ 两边除以 $\pi r^2$ 得 $$ \frac{2}{3}r (P_x+Q_y+R_z)|_M = -R(x^*,y^*,z_0). $$
公式:积分中值定理
提示:注意体积计算:半球体积为 $\frac{2}{3}\pi r^3$,不是 $\frac{4}{3}\pi r^3$。
步骤 4/8
目标:令半径趋于0得到第一个结论
令 $r\to 0$,则 $M\to (x_0,y_0,z_0)$,$(x^*,y^*,z_0)\to (x_0,y_0,z_0)$。上式左边趋于0,右边趋于 $-R(x_0,y_0,z_0)$,因此 $R(x_0,y_0,z_0)=0$。由 $(x_0,y_0,z_0)$ 的任意性,$R\equiv 0$ 在 $\mathbb{R}^3$ 成立。代入关系式得 $$ \frac{2}{3}r (P_x+Q_y)|_M = 0, $$ 即 $(P_x+Q_y)|_M=0$。令 $r\to 0$ 得 $P_x+Q_y=0$ 在 $(x_0,y_0,z_0)$ 成立,由任意性得 $\frac{\partial P}{\partial x}+\frac{\partial Q}{\partial y}=0$ 在 $\mathbb{R}^3$ 处处成立。
提示:注意极限过程:$r\to 0$ 时,$M$ 和 $(x^*,y^*,z_0)$ 都趋于 $(x_0,y_0,z_0)$。
步骤 5/8
目标:构造封闭曲线并应用格林公式(第二问)
对于任意点 $(x_0,y_0)$ 和半径 $r>0$,设上半圆周 $L: (x-x_0)^2+(y-y_0)^2=r^2, y\ge y_0$,方向逆时针。补充直径 $L_1: y=y_0, |x-x_0|\le r$,方向从左到右。则 $L+L_1$ 构成封闭曲线,围成区域 $D$(半圆)。由格林公式: $$ \int_{L+L_1} P\,dx+Q\,dy = \iint_D \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right) dx\,dy. $$ 由题设,$\int_L P\,dx+Q\,dy=0$,故 $$ \int_{L_1} P\,dx+Q\,dy = \iint_D \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right) dx\,dy. $$
公式:格林公式:$\oint_{\partial D} P\,dx+Q\,dy = \iint_D \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right) dx\,dy$
提示:注意 $L_1$ 的方向:从 $(x_0-r,y_0)$ 到 $(x_0+r,y_0)$,与 $L$ 的逆时针方向一致。
步骤 6/8
目标:计算直线积分并应用中值定理
在 $L_1$ 上,$y=y_0$,$dy=0$,故 $\int_{L_1} P\,dx+Q\,dy = \int_{x_0-r}^{x_0+r} P(x,y_0)\,dx$。由积分中值定理,存在 $x_1\in[x_0-r,x_0+r]$ 使得 $$ \int_{x_0-r}^{x_0+r} P(x,y_0)\,dx = 2r P(x_1,y_0). $$ 对二重积分应用中值定理,存在点 $M\in D$ 使得 $$ \iint_D \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right) dx\,dy = \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\Big|_M \cdot \text{area}(D) = \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\Big|_M \cdot \frac{\pi r^2}{2}. $$ 代入得 $$ 2r P(x_1,y_0) = \frac{\pi r^2}{2} \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\Big|_M. $$ 两边除以 $2r$ 得 $$ P(x_1,y_0) = \frac{\pi r}{4} \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\Big|_M. $$
公式:积分中值定理
提示:半圆面积为 $\frac{\pi r^2}{2}$,不要误用整圆面积。
步骤 7/8
目标:令半径趋于0得到 $P\equiv 0$
令 $r\to 0$,则 $x_1\to x_0$,$M\to (x_0,y_0)$。上式右边趋于0,左边趋于 $P(x_0,y_0)$,因此 $P(x_0,y_0)=0$。由 $(x_0,y_0)$ 的任意性,$P\equiv 0$ 在 $\mathbb{R}^2$ 处处成立。
提示:注意 $P$ 连续,所以极限等于函数值。
步骤 8/8
目标:代入 $P=0$ 得到 $\partial Q/\partial x=0$
将 $P\equiv 0$ 代入关系式 $2r P(x_1,y_0) = \frac{\pi r^2}{2} \left(\frac{\partial Q}{\partial x}-\frac{\partial P}{\partial y}\right)\Big|_M$,得 $0 = \frac{\pi r^2}{2} \left.\frac{\partial Q}{\partial x}\right|_M$,即 $\left.\frac{\partial Q}{\partial x}\right|_M=0$。令 $r\to 0$,$M\to (x_0,y_0)$,得 $\frac{\partial Q}{\partial x}(x_0,y_0)=0$。由任意性,$\frac{\partial Q}{\partial x}\equiv 0$ 在 $\mathbb{R}^2$ 处处成立。
提示:注意 $P\equiv 0$ 意味着 $\partial P/\partial y=0$,所以只剩下 $\partial Q/\partial x$。

📷 拍照上传批改

拍照上传批改功能已预留入口,后续接入图片上传、OCR识别与AI批改。